( 1 )
كتاب جعاله
( 2 ) و آن عبارت است از ملتزم شدن به عوض معلومى بر كارى كه حلال و مورد قصد و توجه باشد . يا جعاله ، انشاء نمودن ملتزم شدن به آن است ، يا قرار دادن عوض معلومى بر كار چنانى است و ( در اين قسمت ) كار سهل است . و به ملتزم : جاعل ، و به كسى كه آن كار را انجام مىدهد : عامل ، و به عوض : جعل و جعليّه گفته مىشود ، و به ايجاب احتياج دارد ، و آن هر لفظى است كه دلالت به آن التزام بكند . و آن يا عام است مثل اين كه بگويد : « هر كس چارپاى من را برگرداند يا لباسم را بدوزد يا ديوارم را مثلا بسازد برايش چنين ( چيزى ) است » . و يا خاص است مانند اين كه به شخصى بگويد : « اگر چارپايم را ، مثلا ، برگردانى ، برايت چنين ( چيزى ) است » . و احتياج به قبول ندارد حتى در ايجاب خاص .
( 3 )
مسألهء 1 - بين اجاره بر عمل و جعاله فرقهايى است
از آن جمله اينكه : مستأجر در اجاره ، عمل را بر اجير ، و اجير ، اجرت را بر مستأجر با خود عقد ، مالك مىشود . بخلاف جعاله ؛ زيرا جعاله اثرى ندارد جز اينكه عامل بعد از انجام عمل ، جعلى را كه قرار داده شده ، بر جاعل مالك مىشود ، و از آن جمله اين است كه اجاره از عقود است و بنابر اقوى ، جعاله از ايقاعات است .
( 4 )
مسألهء 2 - جعاله ، مانند اجاره بر هر كارى كه حلال و در نظر عقلا مورد قصد و توجه باشد ، صحيح است .
پس جعاله نه بر حرام و نه بر چيزى كه نزد عقلا بيهوده است و بذل مال در مقابل آن بىخردى است صحيح نيست ، مانند رفتن به جاهاى خوفناك ، و بالا رفتن بر كوهها و ساختمانهاى بلند ، و پريدن از جايى به جايى در صورتى كه اغراض عقلايى در آنها نباشد .