نمايد ، پس اگر قبل از قبض باشد ، بين اينكه فسخ كند و براى گرفتن اجرتى كه قرارداد شده ، در صورتى كه آن را اداء كرده باشد ، به موجر رجوع نمايد ، و يا آنكه براى گرفتن اجرة المثل به غاصب مراجعه كند ، مخير است . و اگر بعد از قبض باشد متعين دوّمى است .
( 1 )
مسألهء 21 - اگر عين كه به اجاره رفته قبل از تحويل گرفتن مستأجر تلف شود
، اجاره باطل مىشود . و همچنين است بعد از تحويل گرفتن بدون فاصلهاى كه مورد توجّه باشد ، يا قبل از آمدن زمان اجاره . و اگر در اثناى مدّت تلف شود اجاره نسبت به بقيهء مدّت باطل مىشود و از اجرت به مقدارى كه مقابل آن مىباشد بر مىگردد ، اگر نصف باشد نصف ، يا ثلث باشد ، ثلث ، و همچنين . اين در وقتى است كه اجرت عين به حسب زمان مساوى باشد ، ولى اگر متفاوت باشد ، نسبت آن ملاحظه مىشود ، مثلا اگر اجرت خانه در زمستان دو برابر اجرت آن در ساير فصول باشد ( و به مدت 6 ماه اجاره داده شود ) و از مدت اجاره سهماههء زمستان باقى مانده باشد به دو ثلث اجرت قرارداد شده رجوع مىشود و در برابر آن مقدار از مدت كه گذشته ثلث اجرت قرار مىگيرد . و همين طور است حال در هر موردى كه در اثناى مدت اجاره به يك سببى از اسباب ، فسخ كنند يا فسخ شود .
و اين هنگامى است كه تمام عين مورد اجاره تلف شود ؛ و اگر بعضى از آن تلف شود به نسبت آن ، از اوّل امر يا در اثناء - بطورى كه گذشت - اجاره باطل مىشود .
( 2 )
مسألهء 22 - اگر خانهاى را اجاره دهد سپس خراب شود ، در صورتى كه بطور كلى از انتفاعى كه مورد اجاره است ، خارج شود اجاره باطل مىشود
؛ پس اگر قبل از قبض يا بعد از قبض - بدون فاصله ، قبل از آنكه در آن ساكن شود - باشد تمام اجرت برمىگردد ، و گرنه بالنسبه است ، كما اين كه گذشت . و اگر انتفاع بردن از آن به انتفاعى كه از سنخ مورد اجاره است و در حدّى كه عرفا مورد توجه است ، ممكن باشد مستأجر بين باقى گذاردن و فسخ آن حق خيار دارد . و اگر فسخ كند حكم اجرت آن طبق آن است كه گذشت . و اگر بعضى از اطاقهايش خراب شود پس اگر موجر به تعمير آنها مبادرت جويد بطورى كه انتفاع از آنها اصلا فوت نشود بنابر اقوى نه فسخى هست و نه انفساخى ( كه خود به خود فسخ شود ) و گرنه اجاره نسبت به آنچه كه خراب شده باطل مىشود و نسبت به بقيه به مقدارى از اجرت كه مقابل آن قرار مىگيرد ، باقى مىماند .
و مستأجر حق خيار تبعّض ( و تكّهپاره شدن ) مورد معامله را دارد .
( 3 )
مسألهء 23 - هر جايى كه اجاره باطل باشد ، به مقدارى كه مستأجر از منافع آن برداشت كرده ، يا تحت اختيار يا در ضمان او تلف شده است ، براى موجر اجرة المثل ثابت است .
و همچنين است در اجارهء خود انسان براى كار ؛ پس كارگر ، استحقاق اجرت مثل كارش را دارد و ظاهر آن