كه در اين صورت ، در بيع حصه ( جداى او ) ، حق شفعه نيست . و در اينكه شركت داشتن در آشاميدن آب مانند چاه و نهر و لوله آب رسان ، به اشتراك در راه ملحق باشد اشكال است كه احتياطى كه در مسأله سابق بود ، در اينجا ترك نشود .
و همچنين است در ملحق نمودن باغ و زمينهايى كه راه مشترك دارند ، به خانه پس در اينها هم ترك احتياط نشود .
( 1 )
مسألهء 4 - اگر چيزى را و سهمى را از خانهاى بفروشد ، يا سهم افرازشدهء از خانهاى را با حصهء مشاعش از خانه ديگرى را در يك معامله بفروشد
، براى شريك در حصهء مشاع در مقابل حصهء ثمن ، حق شفعه است ، اگر چه احتياط آن است كه به آنچه كه گذشت ، تحصيل رضايت همديگر به عمل آيد .
( 2 )
مسألهء 5 - در ثبوت شفعه ، شرط است كه انتقال حصه با بيع باشد
؛ پس اگر با صداق قرار دادن يا فديهء خلع نمودن يا با صلح يا هبه ، منتقل شود ، حق شفعه نيست .
( 3 )
مسألهء 6 - شفعه وقتى ثابت مىشود كه عين بين دو شريك باشد
، پس اگر بين سه نفر و بالاتر باشد شفعه ثابت نيست . و على الظاهر بين اين كه فروشنده دو نفر از سه نفر مثلا باشد كه شفيع يك نفر است و ( يا ) برعكس آن باشد ، فرقى نيست . امّا اگر يكى از دو شريك سهمش را يكدفعه يا تدريجا به دو نفر بفروشد ، و عين بعد از اين فروش مشترك بين سه نفر گردد ، براى شريك ديگر ، مانعى از حق شفعه نيست . و آيا حق تبعيض دارد به اين كه نسبت به يكى از دو خريدار ، حق شفعه را بگيرد و ديگرى را رها كند ، يا نه ( چنين حقى ندارد ) ؟ دو وجه بلكه دو قول است كه اولى از آنها ( و حق تبعيض داشتن ) خالى از قوت نيست .
( 4 )
مسألهء 7 - اگر خانه بين ملك آزاد وقف ، مشترك باشد و قسمت آزاد آن فروخته شود
، نه براى موقوف عليه - اگر چه يك نفر باشد - و نه براى ولى وقف ، حق شفعه نيست ، بلكه اگر وقف - در صورت صحت بيع آن - فروخته شود ، ثابت شدن حق شفعه براى صاحب ملك آزاد ، مورد اشكال است ، و اقوى آن است كه در صورتى كه وقف بر اشخاص معيّنى باشد و ( آنها ) متعدد باشند ، حق شفعه ثابت نيست .
( 5 )
مسألهء 8 - در ثابت شدن حق شفعه ، معتبر است كه شفيع قدرت بر اداى ثمن داشته باشد
، پس كسى كه عاجز از آن است ، حق شفعه ندارد ، اگر چه ضامن يا رهن بياورد ؛ مگر اينكه خريدار به صبر كردن راضى شود . بلكه در وقت گرفتن شفعه ، لازم است كه ثمن را حاضر كند . و اگر عذر آورد كه پولش در جاى ديگر است و برود تا آن را حاضر كند ، پس اگر در ( همان ) شهر باشد سه روز منتظر مىماند ، و اگر در شهر ديگرى باشد علاوه بر آن سه روز به اندازهاى كه عادتا انتقال