يس به جنس خود فروخته نشود ، اگر چه اقوى آن است كه الحاق نشود ، ولى فروختن آن به مقدارى از خودش بنابر اقوى جايز نيست .
( 1 )
مسألهء 10 - جايز است ، ميوهاى را كه خريده به زيادتر از خريدش يا كمتر از آن ، قبل از قبض و بعد از قبض ، بفروشد .
( 2 )
مسألهء 11 - فروختن كشت در حالى كه بذر است قبل از نمودار شدن كشت ، جايز نيست .
و در جواز صلح بر آن وجهى است . و فروختن آن به تبعيّت از زمين اگر زمين را بفروشد ، و با شرط كشت را داخل مبيع كند ، مورد اشكال است . و امّا بعد از نمودار شدن و برآمدن سبزيش پس فروختن آن به صورت قصيل ( سبزچين ) جايز است ، به اينكه به عنوان سبزچين ، آن را بفروشد و قبل از آن كه خوشه ببندد ، خريدار آن را قطع نمايد ، چه وقت سبز چيدن آن رسيده باشد يا نرسيده باشد ؛ و مدتى براى بقاى آن معين كند ، و اگر مطلق باشد خريدار حق ابقاى آن را تا وقت سبز چيدن آن دارد ، و بر خريدار واجب است هرگاه زمان سبزچيدن آن رسيد ، آن را قطع نمايد مگر اينكه فروشنده راضى به آن باشد . و اگر فروشنده راضى به آن نباشد و خريدار آن را قطع ننمايد ، فروشنده حق قطع آن را دارد ، و احتياط آن است كه ( چيدن فروشنده ) در صورت امكان ، بعد از اذن خواستن از حاكم شرع باشد ، و فروشنده حق دارد آن را به حال خود رها كند و اجرت زمينش را در مدتى كه در آن باقى مانده و تفاوت نقص زمين را - در صورتى كه نقصى باشد - مطالبه نمايد . و اگر آن را باقى گذاشت تا خوشه آورد ، آيا ملك خريدار مىباشد يا فروشنده يا هر دو شريك مىباشند ؟ چند وجه است و احتياط آن است كه مصالحه نمايند . و همانطورى كه بيع كشت به عنوان سبزچين ، جايز است ، بيع آن از ريشه هم جايز مىباشد نه به عنوان اين كه چيده شود و به شرطى كه آن را قطع نمايد ؛ پس زراعت ملك خريدار مىشود اگر بخواهد آن را مىچيند و اگر بخواهد آن را رها مىكند تا خوشه بياورد .
( 3 )
مسألهء 12 - فروختن خوشه قبل از نمودار شدنش و بسته شدن دانهاش ، جايز نيست
و بعد از بسته شدن آن جايز است ، چه دانهاش آشكار باشد مانند جويا پوشيده باشد مانند گندم ، چه تنها ( خوشه فروخته شود ) يا با ساقهاش ، سر پا ( بفروشد ) يا درو شده ( باشد ) . و فروختن آن به دانهاى كه از جنس خودش است به اينكه خوشههاى گندم به گندم و خوشههاى جو به جو فروخته شود .
بنابر احتياط جايز نيست . و اين معامله به نام « محاقله » ناميده مىشود و در اينكه بيع محاقله شامل فروختن خوشه گندم به جو و خوشه جو به گندم شود ، اشكال است ليكن احتياط ترك نشود خصوصا در مورد ( فروش ) خوشه جو به گندم . و اقوى آن است كه اين حكم در غير گندم و جو مانند برنج و ذرّت و غير اينها جارى نيست اگر چه جريان حكم ( در اينها ) موافق احتياط است . ولى اقوى آن است كه بيع هر كدام از آنها به مقدارى كه از آن حاصل مىشود ، جايز نيست .