با اضافه جايز نيست اگر چه عرفا و در باب زكات و مانند آن يكى نمىباشند . كه نصاب يكى از آنها با ديگرى تكميل نمىشود . و آيا « علس » « 1 » از جنس گندم و « سلت » « 2 » از جنس جو مىباشد ؟ داراى اشكال است و احتياط آن است كه يكى از آنها به ديگرى و هر كدام آنها به گندم و جو فروخته نشود مگر مثل به مثل ( بدون اضافه ) .
( 1 )
مسألهء 2 - هر چيزى با اصل آن در حكم يك جنس مىباشد
اگر چه در اسم اختلاف داشته باشند مانند دانه كنجد و روغن آن ، و شير با پنير و دوغ و آغوز و غير اينها ، و خرما و انگور با سركه و شيرهء آنها . و همچنين است ( در حكم يك جنس است ) دو فرع از يك اصل ، مانند پنير با كشك و كره و غير اينها .
( 2 )
مسألهء 3 - گوشتها و شيرها و روغنها به اختلاف ( جنس ) حيوان ، مختلف مىباشند
؛ پس اضافى بين گوشت گوسفند و گوشت گاو و همچنين بين شير آنها يا روغن آنها ، جايز است .
( 3 )
مسألهء 4 - تبعيت كردن فرع از اصل در مكيل و موزون بودن ، جريان ندارد
؛ پس چيزى كه اصلش از چيزهايى باشد كه پيمانه مىشود و يا كشيده مىشود و چيزى از آن به دست آمده كه نه پيمانه مىشود و نه كشيده مىشود اضافى بين اصل و آنچه كه از آن به دست آمده ، اشكالى ندارد . و همچنين است آنچه كه از اصل به دست آمده است ، بعضى از آن با بعضى ديگر ، پس اضافى بين پنبه و بافتهاش و بين دو بافته از پنبه به اينكه دو لباس به يكى فروخته شود ، اشكالى ندارد . و چه بسا چيزى در يك حالت پيمانهاى كشيدنى است و در حالت ديگر نيست مانند ميوهء روى درخت و در حال چيدن ، و مانند حيوان قبل از ذبح و پوست كندن آن و بعد از آن دو ، پس بيع يك گوسفند به دو گوسفند بدون اشكال جايز است ، ولى ظاهر اين است كه فروش گوشت حيوانى به حيوان زندهاى كه از جنس آن است مانند گوشت گوسفند به گوسفند ، جايز نيست . و حرام بودن آن از باب ربا نيست بلكه بعيد نيست كه اين حكم ( حرمت ) به فروش گوشت به حيوانى كه از جنس آن نباشد مانند ( فروختن ) گوشت گوسفند به گاو ، تعميم داده شود .
( 4 )
مسألهء 5 - اگر براى چيزى حالت ترى و خشكى باشد مانند رطب و خرما
، انگور و كشمش ، و همچنين نان ، بلكه گوشت كه نپخته است ، سپس خشك شود ، پس فروختن خشك آن به خشكش ، و تر آن به ترش مثل به مثل اشكالى ندارد ، كما اينكه با اضافى ( بين آنها ) جايز نيست . و امّا خشك آن به مرطوب آن مانند بيع خرما به رطب ، پس در جواز آن اشكال است ، و احتياط نفروختن آن است چه با اضافى باشد يا مثل به مثل .
هامش
( 1 ) شبيه گندم است و خوراك مردم صنعا مىباشد .
( 2 ) دانهاى است كه به نرمى گندم و به خاصيت جو مىباشد .