بزرگ است . و در قرآن عزيز و اخبار زيادى ، به شدت با آن برخورد شده است ( 1 ) حتى دربارهء آن در حديث صحيح از مولاى ما امام صادق ( عليهم السّلام ) وارد شده است كه فرمود : « يك درهم ربا نزد خدا شديدتر از هفتاد زنا است كه تمام آن با محرم باشد » « 1 » و از پيغمبر ( صلّى اللّه عليه و آله ) است كه در وصيتش به على ( عليهم السّلام ) فرموده : « اى على ! ربا هفتاد جزء است ، آسانترين آنها مانند اين است كه مردى با مادرش در بيت اللّه الحرام ، زنا نمايد » « 2 » و ( باز ) از پيغمبر ( صلّى اللّه عليه و آله ) است : « هر كه ربا بخورد خداوند اندر وى او را به قدرى كه ربا خورده از آتش جهنم پر مىكند و اگر از آن مالى را كسب كند خداوند هيچ عملى را از او قبول نمىكند و مادامىكه يك قيراط ربا نزد او هست ، دائما در لعنت خدا و ملائكه قرار دارد » « 3 » . و ( همچنين ) از پيغمبر ( صلّى اللّه عليه و آله ) است : « به درستى كه خداوند خورنده ربا و نماينده او كاتب و شاهدهاى آن را لعنت كرده است » « 4 » . و غير اينها .
و ربا دو قسم است : « معاملهاى » و « قرضى » . امّا اوّلى آن است كه يكى از دو چيز مثل هم ، ( يا ) با زيادهء عينى ، به مثل ديگر فروخته شود مانند فروختن يك من گندم به دو من آن ، يا به يك من آن و يك درهم ، يا با زيادهء حكمى مانند يك من گندم نقدا به يك من آن نسيه . و اقوى آن است كه اختصاص به بيع ندارد ، بلكه در ساير معاملات مثل صلح و مانند آن نيز جارى مىشود . ( 2 )
و شرط آن دو چيز است :
( 3 )
اوّل - آنكه عرفا جنس يكى باشد
؛ پس هر چه كه در نظر عرف بر آن گندم يا برنج يا خرما يا انگور صدق كند و حكم به يكى بودن جنس آن كنند ، بيع بعضى از آن به بعضى ديگرش با اضافى جايز نيست . اگر چه در صفات و خواص مختلف باشند . پس اضافى بين گندم پست سرخ و گندم خوب سفيد ، و بين برنج عنبرى خوب و برنج نامرغوب شنبه و خرماى نامرغوب زاهدى و خرماى خوب خستاوى و غير اينها از چيزهايى كه عرفا يك جنس حساب مىشوند جايز نيست . به خلاف آنچه كه عرفا يكى حساب نمىشود مانند گندم و عدس ؛ پس اضافى بين آنها مانعى ندارد .
( 4 )
دوّم - آنكه عوض و معوض از مكيل يا موزون باشد
؛ پس در چيزى كه با شمردن يا مشاهده فروخته مىشود ، ربا نيست .
( 5 )
مسألهء 1 - جو و گندم در باب ربا در حكم يك جنس مىباشند
؛ پس عوض نمودن آنها با هم
هامش
( 1 ) وسائل الشيعة ، ج 12 ، باب 1 از ابواب ربا ، ح 1 ، ص 422 .
( 2 ) وسائل الشيعة ، ج 12 ، باب 1 از ابواب ربا ، ح 12 ، ص 426 .
( 3 ) وسائل الشيعة ، ج 12 ، باب 1 ، از ابواب ربا ، ح 15 ، ص 427 .
( 4 ) وسائل الشيعة ، ج 12 ، باب 4 ، از ابواب ربا ، ح 2 ، ص 430 .