نحوى تلف شده باشد كه مالك ضامن آن باشد از تركهاش پرداخت مىشود . البته ورثه مىتوانند با وجود عين هم قيمت زكات را بدهند ، و اگر مالك قبل از تعلّق زكات بميرد هر يك از ورثه كه سهم او به حدّ نصاب برسد با اجتماع ساير شرايط در صورتى كه بعد از تمام شدن نموّ و قبل از تعلّق زكات به او منتقل شده باشد بنابر احتياط ( واجب ) ، دادن زكات بر او واجب است . و در صورتى كه قبل از تمام شدن نموّ به او منتقل شده باشد بنابر اقوى ( دادن زكات بر او واجب است ) . بنابراين اگر سهم هيچ يك از آنها به حدّ نصاب نرسد و يا بعضى شرايط ديگر را نداشته باشد زكات ندارد ، و اگر معلوم نباشد كه مرگ مورّث قبل از تعلّق گرفتن زكات بوده يا بعد از آن هر كس كه سهم او به حدّ نصاب برسد - در بعضى از صور بنابر اقوى و در بعضى از صور - به احتياط ( واجب ) دادن زكات سهمش بر او واجب است . و هر كس كه سهم او به حدّ نصاب نرسد چيزى بر او واجب نيست مگر وقتى كه زمان تعلّق گرفتن زكات را بداند و در زمان فوت شك كند كه ( در اين صورت ) بنابر اقوى دادن زكات واجب است .
( 1 )
مسألهء 10 - اگر مالك زراعت يا درخت خرما و انگور فوت كند
و بگردنش بدهى باشد پس اگر فوتش بعد از تعلّق گرفتن وجوب باشد - همانطور كه گذشت - دادن زكات واجب است حتى اگر بدهى تمام تركه را فراگيرد ، و طلبكاران با مستحقّين زكات سهيم نمىشوند مگر آنكه زكات در زمان حياتش به ذمّه او منتقل گشته باشد به خاطر اينكه زكات را تلف نموده و يا در اثر كوتاهى او تلف شده باشد كه ( در اين صورت ) تركه بين مستحقّين زكات و ساير طلبكاران مانند بدهىهاى ديگر به نسبت سهمبندى مىشود ( و از هر يك به نسبت سهمش حقى به آن تعلّق مىگيرد ) ولى اگر فوت مالك قبل از تعلّق گرفتن وجوب باشد پس اگر قبل از پيدايش دانه و ميوه باشد در صورتى كه بدهى تمام تركه را فراگيرد و بيش از تركه هم باشد به طورى كه نماءات تركه را هم فراگيرد زكات بر ورثه واجب نيست ، بلكه نماءات بنابر اقوى مثل اصل تركه در حكم مال ميّت بوده و دينش از آن اداء مىشود ، و در صورتى كه دين به اندازهء اصل تركه باشد و بيش از آن نباشد اگر ميوهاى بعد از فوت پديد آيد به مقدار بدهى از اصل تركه و نماء آن در حكم مال ميّت است و بين ورثه و ميّت مشاع و در مقدارى كه مقابل بدهى قرار مىگيرد زكات واجب نيست ، و نصاب ، بعد از توزيع دين بر اصل تركه و ثمرهء آن ، حساب مىشود ؛ پس اگر بعد از توزيع سهم وارث از ثمره زياد آمد و به حدّ نصاب رسيد زكات بر او واجب است . و اگر بعضى از اعيان تركه تلف شود كشف مىكند از اينكه آن عين جزء اموالى كه دين از آن پرداخت مىشود نبوده و در حكم مال ميّت نبوده است و در واقع مال ميّت در غير آن چيزى است كه تلف شده است ، و از آنچه گفتيم حكم جايى كه فوت بعد از پيدايش ثمره و قبل از تعلّق گرفتن وجوب باشد روشن مىشود . البته احتياط كردن به اينكه در همه جا زكات را بدهد و خسارت طلبكاران را جبران كند و يا آنها را راضى كند ، در همه جا خوب است ،