بطور خصوص ، روايات زيادى وارد شده است ؛ البته از زياد كردن شتر ، نهى وارد شده است .
( 1 )
مسألهء 21 - بر هر كسى كه خودش به تجارت و ساير انواع كسب مشغول است واجب است احكام و مسائل مربوط به آن را ياد بگيرد
تا صحيح آن را از فاسدش بشناسد و از ربا سالم بماند .
و مقدار لازم آن است كه حكم تجارت و معاملهاى را كه انجام مىدهد در همان موقع انجام دادن ، و لو از روى تقليد بداند ، بلكه و لو اينكه بعد از واقع شدن معامله بداند ، در صورتى كه فقط شك در صحت و فساد باشد . ( نه در حرمت و جواز ) و أمّا اگر حكم آن از جهت حرمت و حليّت مشتبه باشد ، نه از جهت تنها صحت و فساد ، اجتناب از آن واجب است ؛ مانند موارد شك در اينكه معامله ربوى است ( يا نه ؟ ) بنابراين كه خود معامله هم حرام باشد ، همانطورى كه بنابر احتياط اين چنين است .
( 2 )
مسألهء 22 - براى تجارت و كسب كردن ، آداب مستحب و مكروهى است :
( 3 )
امّا مستحب آن
؛ پس اهم آن ، اجمال و اقتصاد داشتن در طلب مال است بطورى كه نه كوتاهى كند و نه آنكه حريص باشد . و ( ديگرى ) از مستحبات آن است كه : اگر كسى در خريدوفروش پشيمان و درخواست بهم زدن آن را كرد ، قبول كند . و ( يكى ديگر ) از مستحبات آن است كه : در قيمت ، بين خريداران همانند عمل كند ، كه فرقى ميان كسى كه چانه مىزند و غير او نگذارد كه قيمت را براى اولى ( كه چانه زده ) كم و براى دوّمى زياد كند ؛ البته اگر به سبب فضيلت و دين كسى و مانند اينها فرق بگذارد ظاهرا اشكال ندارد . و ( مورد ديگر ) از مستحبات آن است كه جنس را براى خود خشك تحويل گيرد و ( به ديگران ) چرب بدهد .
( 4 )
امّا آداب مكروه
چند چيز است ؛ از جمله آنها : اين است كه فروشنده ، كالاى خود را تعريف كند . و از جمله آنها : اين است كه خريدار ، آنچه را كه مىخرد ، مذمت كند . و از جملهء آنها : اين است كه سوگند راست بر خريدوفروش بخورد . و از جمله آنها : اين است فروش در جايى كه عيب در آنجا مخفى مىماند واقع شود . و از جمله آنها : اين است كه از مؤمن سود گرفته شود مگر در صورتى كه ضرورت ، يا خريد آن براى تجارت باشد ، يا آنكه كالايى را كه خريده بيشتر از صد درهم باشد ؛ كه اگر روزى روزش را از آن سود ببرد مكروه نيست . و از آن جمله : اين است كه از كسى كه وعدهء احسان به او داده ، سود ببرد ، مگر در صورت ضرورت . از آن جمله است : بين الطلوعين ، فروختن . و از آن جمله است : اوّل وارد بازار شدن و آخر بيرون رفتن . و از آن جمله است : خريدوفروش با فرومايگان كه نسبت به آنچه كه مىگويند و آنچه براى آنها گفته مىشود باكى ندارند . و از آن جمله است : عهدهدار شدن نسبت به پيمانه يا وزن كردن يا شمردن يا مساحت نمودن ، در صورتى كه انجام آن را به خوبى نداند . و از آن جمله است : خواستار پائين آوردن قيمت شدن بعد از عقد . و از آن جمله است : بنابر اظهر داخل در