بعضى از چيزهاى حرام در آن ساخته شود . و اجارهء كشتيها يا باربرها جهت حمل شراب و مانند آن - به يكى از دو وجه گذشته - حرام است . و كما اينكه بيع و اجاره در مواردى كه ذكر شد ، حرام مىباشد ، فاسد هم مىباشد ؛ پس ثمن و اجرت آن برايش حلال نمىباشد . و همچنين است فروختن چوب به كسى كه مىداند او از آن صليب يا بت درست مىكند . بلكه ، ( با دليلى قوىّ ) ، همچنين است فروختن انگور و خرما و چوب به كسى كه مىداند او آنها را شراب و آلت قمار و بربط ( و آلات لهو ) مىكند . و ( همچنين است ) اجاره دادن مسكن به كسى كه مىداند او در آن ، آنچه را كه ذكر شد درست مىكند يا آنها را مىفروشد و امثال اينها . و مسأله از ناحيهء نصوص جدا مشكل است و ظاهر آن است كه اين نصوص معلّل است « 1 » .
( 1 )
مسألهء 11 - فروش سلاح به دشمنان دين در حال جنگ آنها با مسلمين بلكه در حال مباينت [ حرام مىباشد ]
و قطع رابطه آنان با مسلمانان بطورى كه از آنها بر مسلمين ترس باشد ، حرام مىباشد . و امّا در حال آرامش و صلح با آنان يا در زمان وقوع جنگ بين خود آنان و جنگ بعضى از آنان با بعض ديگر ، حتما بايد در فروش سلاح به آنان مصالح اسلام و مسلمين و اقتضاى روز ، رعايت شود ، و امر تصميم در مورد آن موكول به نظر والى مسلمين ، است ، و غير او حق ندارد كه در آن به نظر خود اتكاء كند . و كسى كه از ساير فرق اسلامى باشد و با فرقهء حق دشمنى كند ، ( در اينجا ) ملحق به كفار مىشود ؛ و بعيد نيست كه به راهزنان و نظاير آنان ، تعدّى شود ، بلكه بعيد نيست كه از فروش سلاح به فروش غير سلاح به دشمنان دين از آنچه كه سبب قوت گرفتن آنان بر اهل حق شود تعدّى شود . مانند زاد و راحله و باربرها و مانند آنها .
( 2 )
مسألهء 12 - كشيدن صورت صاحبان روح از انسان و حيوان در صورتى كه به صورت مجسّمه باشد حرام است
؛ مانند آن كه از سنگها و فلزات و چوبها و مانند اينها درست مىشود . و اقوى آن است كه در صورتى كه مجسّم نباشد ، جايز است اگر چه احتياط ، ترك آن است . و تصوير غير صاحبان روح مانند درختها و گلها و مانند اينها و لو اينكه مجسّم شوند ، جايز است . و بين اقسام تصوير ، از نقش و خطكشى و گلكشى و كندن و غير اينها فرقى نيست ، و تصوير متداول در زمان ما با وسائل متداوله جايز است ؛ بلكه ظاهر اين است كه اين كار جزء تصوير و صورتسازى نيست . و كما اينكه عمل صورتسازى از صاحبان روح به صورت مجسّمه حرام است ، كسب كردن با اين كار ( صورتسازى ) و گرفتن اجرت بر آن حرام مىباشد . اين تمامش در درست كردن صورتها بود ، و امّا فروختن و نگهداشتن و استعمال كردن آنها و نگاه به آنها ، اقوى آن است كه همهء اينها حتى مجسّمهها جايز است ، البته نگهداشتن آنها در اطاق مكروه است .
هامش
( 1 ) معلّل - در علم درايه - عبارت از حديثى است كه متن يا سند آن در واقع پيچيدگى و اشكال پنهانى داشته باشد كه به معتبر بودن آن ضرر مىزند و ظاهر آن بىاشكال و صحيح و سالم باشد .