دفاع ( و فرصت ) از دست برود مهاجم در صورت تجهيز نيرو ، بر او غلبه مىكند ، ظاهر اين است كه - به شرط اينكه در صورت امكان ترتيب را رعايت كند - ، دفع او جايز است ، و اگر ، معلوم شود اشتباه كرده است در صورتى كه موجب ضمان را انجام داده باشد ، ضامن مىباشد . و در مورد مال ، مخصوصا در مانند جرح و قتل ، احتياط ترك آن است .
( 1 )
مسألهء 22 - اگر دزد يا محارب را بگيرد و او را ببندد يا او را بزند
و از قصدش معطلش كند ، اضرار به او با زدن يا قتل يا جرح ، جايز نيست و اگر چنين كرد ضامن است .
( 2 )
مسألهء 23 - اگر دفع مهاجم برايش ممكن نباشد
در مورد ترس بر جان يا عرض واجب است از ديگرى كمك بخواهد و لو اينكه ظالم بلكه كافر باشد ؛ و در مورد مال ( كمك خواستن ) جايز است .
( 3 )
مسألهء 24 - اگر بداند آن شخص ظالمى كه از او جهت دفاع از خود يا عرضش كمك مىخواهد ، از حدّ لازم دفاع تجاوز مىكند
، كمك خواستن از او جايز بلكه واجب است ؛ و در صورت جمع بودن شرايط ، ( نهى از منكر ) بايد او را از تعدى نهى كند . پس اگر از آن حدّ تجاوز كرد ، خود ظالم ضامن مىباشد . ولى اگر دفع مهاجم ، به غير كمك خواستن از ظالم ممكن باشد ، توسّل به او جايز نيست .
( 4 )
مسألهء 25 - اگر مدافع در حالى كه دزد به او رو آورده او را بزند
و عضوى از او را قطع نمايد و دفاع متوقف بر آن باشد ، ضمانى در آن بر او نيست و نه در سرايت آن گرچه به مرگ منتهى شود ( ضامن نمىباشد ) . و اگر دزد بعد از كتك خوردن به منظور خلاص شدن و فرار پشت به او كند .
واجب است كه از او خوددارى شود ، پس اگر او را بزند و مجروح سازد يا عضوى از او را قطع نمايد يا او را به قتل برساند ، ضامن مىباشد .
( 5 )
مسألهء 26 - اگر مدافع يك دست مهاجم را در وقتى كه رو به او است قطع كند
و دست ديگرش را در حال پشت كردن ( و فرار ) قطع نمايد و جراحت هر دو دست بهبود پيدا كنند ، در مورد دست دوم قصاص ثابت است ، و اگر جراحت دست دوم خوب شود ولى جراحت دست اولى سرايت كند ، سرايت آن ضمان نمىآورد ، و اگر دست اول خوب شود و دومى سرايت كند و بميرد ، قصاص در جان ثابت است .
( 6 )
مسألهء 27 - اگر با زن يا يكى از نزديكانش از قبيل اولاد يا دختر يا فاميلهاى ديگرش كسى را ببيند
كه در حال فحشاء باشد و لو اينكه به كمتر از جماع باشد ، در صورت امكان با مراعات الايسر فالايسر حق دارد كه او را دفع كند و لو اينكه به قتل برسد و هدر مىباشد . بلكه حق دارد مانند دفع از خود ، از بيگانه دفع نمايد و آنچه بر طرف واقع شود ، هدر مىباشد .
( 7 )
مسألهء 28 - اگر مردى را ببيند كه با همسرش زنا مىكند
و بداند كه زن بخواسته او تن داده ( و رضايت داشته ) است حق دارد كه هر دو را بكشد و گناهى نكرده و ديهاى بر او نيست ؛ و بين