مىدادند و ربّانيون و احبار ، آنان را از اين كار ، نهى نمىكردند ( 1 ) بدرستى كه آنان چون در معاصى ، به آخرين درجه رسيدند و ربّانيون و احبار ، آنان را از اين كار منع ننمودند ، عقوبتها بر آنان نازل شد ؛ پس امر به معروف كنيد و نهى از منكر بنماييد و بدانيد كه امر به معروف و نهى از منكر هرگز اجلى را نزديك نمىكنند و رزقى را قطع نمىنمايند » ، تا آخر حديث « 1 » .
و از ابو جعفر امام محمّد باقر ( عليهم السّلام ) است كه فرمود : « در آخر الزمان گروهى هست كه در ميان آنان از دستهاى ريا كار پيروى مىشود كه قرآن خواندن و عبادت كردن را به خود مىبندند تازه بدوران رسيدگان و بىخردانند نه امر به معروف را واجب مىشمارند و نه نهى از منكر را ، مگر زمانى كه از ضرر آن آسوده خاطر باشند بدنبال اينند كه براى خودشان رخصتى بيابند و عذرى پيدا كنند - سپس فرمود - : و اگر نماز به ديگر كارهايى كه با اموالشان و يا با بدنهايشان انجام مىدهند ضرر مىرسانيد حتما نماز را ( هم ) ترك مىكردند همانگونه كه بالاترين و شريفترين واجبات ( يعنى امر به معروف و نهى از منكر ) را ترك كردند ، همانا امر به معروف و نهى از منكر واجب بزرگى است كه با آن واجبات ( ديگر ) برپا مىشود ، در آنجا ( كه امر به معروف و نهى از منكر را ترك كنند ) غضب خداى عزّ و جلّ به مرحله كمال مىرسد و خداوند همه را با عقابش فرا مىگيرد ، پس نيكان در خانه بدان و كوچكان در خانه بزرگتران نابود مىشوند » « 2 » . و از محمّد بن مسلم ( روايت ) است كه گفت : « حضرت امام صادق ( عليهم السّلام ) به شيعيان نوشت كه حتما سالمندان و خردمندان شما به نادانان و رياست طلبان توجهى مىكنند و يا آنكه لعنت من حتما به همهء شما خواهد رسيد » ( 3 ) . و احاديث ديگرى از اين قبيل .
( 2 )
گفتارى در مورد اقسام امر به معروف و نهى از منكر و كيفيّت وجوب آنها
( 3 )
مسألهء 1 - در اينجا هر كدام از امر به معروف و نهى از منكر به واجب و مستحب تقسيم مىشود
، پس چيزى كه عقلا يا شرعا واجب است ، امر به آن واجب مىباشد و چيزى كه عقلا قبيح ، يا شرعا حرام است ، نهى از آن واجب مىباشد . و چيزى كه مندوب و مستحب باشد ، امر به آن ( هم ) همچنين ( مستحب ) است و آنچه مكروه باشد ، نهى از آن ، چنين است .
( 4 )
مسألهء 2 - اقوى آن است كه ( نحوهء ) وجوب امر به معروف و نهى از منكر كفايى است .
بنابراين ، اگر « من به الكفاية » « 3 » قيام به امر به معروف و نهى از منكر نمايد ، از ديگران ساقط مىشود و گرنه ، همه در صورتى كه شرايط وجوب جمع باشد ، ترك واجب نمودهاند .
( 5 )
مسألهء 3 - اگر اقامهء واجبى ، يا ريشه كن كردن منكرى ( در جامعه ) ، متوقف بر اين باشد كه [ عدهاى اجتماع نمايند ]
هامش
( 1 ) بحار الانوار ، ج 100 ، ص 74 ( با اندكى تفاوت ) .
( 2 ) وسائل ، ج 11 ، باب اول از ابواب امر به معروف ، ح 6 و 8 .
( 3 ) « من به الكفاية » تعداد افرادى هستند كه براى امر به معروف و نهى از منكر كافى باشند .