جنس برّه باشد بايد يك سال كامل داشته و داخل سال دوم شده باشد و اگر از جنس بز باشد بايد داخل سال سوم شده باشد و اين كمترين گوسفندى است كه مطالبه مىشود ، و گوسفند نر از ماده كفايت مىكند و برعكس ، و ميش از بره ( كفايت مىكند ) و برعكس ، چون آنها در باب زكات يك جنس حساب مىشوند ؛ مانند گاو و گاوميش ، و شتر عربى و غير عربى ( كه در باب زكات يك جنس به حساب مىآيند ) .
( 1 )
مسألهء 3 - اگر مالك در جاهاى مختلف اموال متفرقى داشته باشد
از هر كدام بخواهد مىتواند زكات را بدهد ، و لازم نيست ( زكاتش را ) از خود نصاب و يا از جنسى كه زكات به آن تعلّق گرفته بپردازد ، بلكه مىتواند قيمت بازار روز را از درهم و يا دينار بدهد بلكه از ساير اجناس اگر براى فقراء بهتر باشد ( مىتواند بپردازد ) و گرنه در اينكه بتواند زكات را از ساير اجناس بدهد تأمّل است اگر چه خالى از وجه نيست . و دادن زكات از عين مال افضل است ، و معيار در قيمت زكات ، قيمت وقت اداء و شهرى است كه زكات در آن است اگر عين موجود باشد ، و اگر تلف شده باشد به نحوى كه مالك ضامنش باشد ظاهرا معيار قيمت روز تلف و شهرى است كه در آن تلف شده ، و احتياط آن است كه از قيمت روز تلف و مكان تلف و قيمت روز اداء و مكان اداء هر كدام را كه بيشتر باشد بپردازد .
( 2 )
فصل دوّم در زكات طلا و نقره است
( 3 ) در زكات « نقدين » ( يعنى طلا و نقره ) علاوه بر شرايط عمومى كه دانستى امورى معتبر است : ( 4 ) اوّل - نصاب است ، و آن در طلا « بيست دينار » است و زكات آن « ده قيراط » است كه معادل نصف دينار مىباشد و يك « دينار » يك مثقال شرعى است ، و مثقال شرعى سه چهارم 3 / 4 مثقال صيرفى است . پس بيست دينار پانزده مثقال صيرفى است و زكات آن يك چهارم مثقال و يك هشتم مثقال ( يعنى 3 / 8 مثقال ) است . و در كمتر از بيست دينار زكات نيست و در مقدارى كه به بيست دينار اضافه مىشود زكات نيست ، تا وقتى كه اين مقدار به چهار دينار برسد .
و « چهار دينار » سه مثقال صيرفى است كه زكات آن دو قيراط است ، چون هر دينارى بيست قيراط است . و به همين منوال است هر وقت چهار دينار اضافه شود ( كه دو قيراط زكات آن است ) ، و در كمتر از چهار دينار چيزى ( به عنوان زكات ) نيست ، امّا نه به اين معنا كه اصلا زكات به آن تعلّق نمىگيرد مانند قبل از بيست دينار ( نصاب اوّل ) ، بلكه منظور از اينكه از مقدار ما بين دو نصاب عفو شده اين است كه آنچه از يك نصاب اضافه باشد تا به نصاب بعدى نرسد