( 1 ) ششم - آنكه در آن سال ذمهاش به حج واجبى مشغول نباشد كما اينكه گذشت .
( 2 ) هفتم - آنكه در ترك بعضى از اعمال حج معذور نباشد ، و اكتفاء به تبرع انجام دادن شخص معذور هم داراى اشكال است .
( 3 )
مسألهء 2 - اسلام در منوب عنه ( كسى كه از او نيابت مىشود ) شرط است
، پس حج به نيابت از كافر صحيح نيست ، ولى اگر فرض شود كه كافر از حج ، به نحو هديه كردن ثواب آن ، سود مىبرد بعيد نيست كه اجير گرفتن براى اين جهت جايز باشد ، و اگر كافر مستطيع بميرد ، اجير گرفتن از طرف او بر وارث مسلمان او واجب نيست ، و شرط است كه منوب عنه فوت كرده يا زندهاى ناتوان باشد - در مورد حج واجب - . و در او بلوغ و عقل شرط نيست ، پس اگر بر ديوانه در وقتى كه حالش خوب است حج استقرار يافته باشد سپس در حال ديوانگى بميرد اجير گرفتن از او واجب است ، و شرط نيست كه نايب و منوب عنه در مرد بودن و زن بودن ، مثل هم باشند ، و نايب گرفتن كسى كه سال اوّل حجّش باشد ، مرد باشد يا زن ؟ براى مرد يا زن باشد ، صحيح است .
( 4 )
مسألهء 3 - در صحت حج نيابتى شرط است كه قصد نيابت كرده و منوب عنه را و لو اجمالا در نيت مشخص كند .
و ذكر نام او لازم نيست اگر چه در تمام مواطن و موقفها مستحب است ؛ و نيابت به نحو جعاله صحيح است كما اينكه با اجاره و تبرع صحيح مىباشد .
( 5 )
مسألهء 4 - ذمّه منوب عنه فراغت پيدا نمىكند مگر آنكه نايب بطور صحيح ( عمل را ) انجام دهد .
البته اگر نايب بعد از محرم شدن و وارد شدن به حرم بميرد ، كفايت از منوب عنه مىكند و گرنه كافى نيست اگر چه بعد از احرام بميرد . و جريان اين حكم در حج تبرعى داراى اشكال است ، بلكه در غير حجة الاسلام خالى از اشكال نيست .
( 6 )
مسألهء 5 - اگر اجير ( نايب ) بعد از احرام و داخل شدن حرم ، بميرد
چنانچه اجير شده باشد كه ذمهء او را به هر نحوى كه شد فارغ نمايد ، استحقاق تمام اجرت را دارد و اگر چنانچه براى خود اعمال مخصوص حج اجير شده باشد و كارهاى مقدماتى داخل در اجاره نباشد ، به مقدارى كه از اعمال حج انجام داده استحقاق اجرت پيدا مىكند ، و در اين صورت اگر قبل از احرام بميرد ، مستحق چيزى نمىباشد ، و اما احرام ، چنانچه استثنائى در ميان نباشد در عملى كه مورد اجاره قرار گرفته داخل است و رفتن به مكه بعد از احرام ، و رفتن به منى و عرفات داخل در آن نيست و بواسطه اين رفتن ، مستحق چيزى نمىشود ، و اگر راه رفتن و كارهاى مقدماتى داخل در اجاره باشد نسبت به آن مطلقا و لو اينكه مطلوبيت آن از باب مقدمه باشد استحقاق پيدا مىكند و اين در صورتى است كه به كيفيت اجاره تصريح شده باشد . و در صورتى كه اجاره مطلق هم باشد اين چنين است ، كما اينكه در صورت مطلق بودن اجاره اگر چنانچه عرفا نمونه حج صحيح را