( بايد زكات آن را بدهد ) ، و بر قرض دهنده و بستانكار پيش از وصول طلبش چيزى نيست ؛ پس اگر طلبش را وصول نكند - اگر چه به خاطر فرار از زكات باشد - زكات بر او واجب نيست .
( 1 )
مسألهء 7 - اگر بعد از تعلّق گرفتن وجوب يا بعد از گذشتن سال با حالت توانايى از تصرّف ، از تصرّف در مال ناتوان شد
وجوب زكات بر او مستقر شده است ، بنابراين پرداختن زكات ، هنگامى كه متمكّن از تصرف در مال شد ، بر او واجب است ، و اگر بعد از آنكه متمكّن از تصرّف نبوده و چندين سال ( با همين حال ) بر او گذشته است متمكّن شود از همان زمانى كه تمكن پيدا كرده در سال وارد مىشود ( و سال از همان وقت حساب مىشود ) ، و استحباب زكات ، براى يك سال ( حتى ) در جايى كه بعد از چند سال متمكن شده محل اشكال است چه رسد به جايى كه بعد از گذشت يك سال متمكن شده باشد .
( 2 )
مسألهء 8 - اگر مالى كه زكات به آن تعلّق مىگيرد ميان دو نفر يا بيشتر مشترك باشد
، هر حصّه ، جداگانه حساب مىشود نه تمامى حصهها با هم ؛ پس هر كس كه سهمش به حدّ نصاب برسد زكات بر او واجب است ، نه كسى كه سهمش به حدّ نصاب نرسيده است .
( 3 )
مسألهء 9 - اگر به واسطهء مالى كه در حدّ نصاب است ، از رفتن حج مستطيع شود
پس ( چند حالت دارد ، حالت اوّل ) اگر قبل از حركت كاروان و امكان رفتن به حج ، سال زكات تمام شود يا وجوب زكات تعلّق گيرد بايد زكات بدهد ، سپس اگر بعد از پرداختن زكات استطاعتش باقى ماند حج واجب است و گرنه واجب نيست ، و ( حالت دوّم ) اگر تمام شدن سال زكات بعد از زمان حركت كاروان باشد و صرف كردن تمامى نصاب يا بعض آن در حج ممكن باشد بايد حج را انجام دهد و ( در اين صورت ) اگر مال را در حج مصرف نمود وجوب زكات ساقط مىشود ، و اگر معصيت كرد و حج انجام نداد بعد از تمام شدن سال ، زكات واجب مىشود . و ( حالت سوّم ) اگر حركت كاروان با تمام شدن سال با تعلّق وجوب مقارن شد ، زكات واجب است و حج واجب نيست .
( 4 )
مسألهء 10 - زكات بر كافر واجب است اگر چه از او صحيح نيست اگر بپردازد .
البته امام يا نايب او مىتواند به اجبار از او بگيرد . بلكه اگر عين زكات را تلف كرده باشد يا در دست او تلف شده باشد بنابر اقوى مىتواند عوض آن را از او بگيرد ، ولى اگر بعد از واجب شدن زكات بر او ، اسلام بياورد از او ساقط مىشود اگر چه عين موجود باشد - البته داراى اشكال است - و اين در وقتى است كه بعد از تمام شدن سال اسلام بياورد و اما اگر پيش از تمام شدن سال مسلمان شود - اگر چه يك لحظه قبل از آن باشد - ظاهرا زكات بر او واجب است .
( 5 )
گفتارى ، در مورد چيزهايى كه زكات در آن واجب و ( يا ) مستحب است
( 6 ) ( مسألهء 1 - زكات در چهار پايان سهگانه ، ( يعنى ) شتر و گاو و گوسفند ) و در نقدين ( يعنى ) طلا