روايت جلب نظر مىكند و حضرات هم آن را روايت كردهاند آن است كه پيامبر - ص - مىگويد : اگر نسخى رخ دهد وى آن را اعلام خواهد كرد .
5 - آيه :
سَنُقْرِئُكَ فَلا تَنْسى إِلَّا ما شاءَ اللَّهُ
نيز در مقام بيان آنچه مدعيان پنداشتهاند نيست ؛ زيرا استثناء در آيه ناظر به وقوع نسيان از پيامبر نمىباشد و اساسا آيه در مقام امتنان بر پيامبر است . و معنا ندارد كه در عين امتنان ، برخى از آيات را پيامبر فراموش كند . اما استثناء در اين آيه در مقام بيان عموميّت و اطلاق قدرت خداوند متعال مىباشد و مانند استثناء در آيات زير مىباشد :
وَ لَئِنْ شِئْنا لَنَذْهَبَنَّ بِالَّذِي أَوْحَيْنا إِلَيْكَ ثُمَّ لا تَجِدُ لَكَ بِهِ عَلَيْنا وَكِيلًا
« 1 » .
و :
وَ أَمَّا الَّذِينَ سُعِدُوا فَفِي الْجَنَّةِ خالِدِينَ فِيها ما دامَتِ السَّماواتُ وَ الْأَرْضُ إِلَّا ما شاءَ رَبُّكَ عَطاءً غَيْرَ مَجْذُوذٍ
« 2 » بهر حال آيات فوق از ثبوت قدرت خداوند در تمام احوال ياد مىكند اگر چه در مواردى خداوند از اين عموميت قدرت ياد نمىكند .
6 - پاسخ استدلال به آيه :
وَ لَئِنْ شِئْنا لَنَذْهَبَنَّ بِالَّذِي أَوْحَيْنا إِلَيْكَ
همان جواب مورد قبل است و استثناء به همان معناى عموميت قدرت خداوند متعال است .
7 - اما آيهء « نسخ » نيز به معناى نسخ آيه نمىباشد به دلايل زير :
اوّلا : كلمه « آيه » به صورت مفرد در قرآن هرجا آمده است به معناى امر عظيم و خارقالعادهاى است كه از جانب خداوند صورت گرفته باشد . مانند :
وَ ما نُرْسِلُ بِالْآياتِ إِلَّا تَخْوِيفاً
« 3 » و
ما نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ أَوْ نُنْسِها
و آيات ديگر . اما « آيه » به معناى بخش كوچكى از قرآن ، در قرآن نيامده است و دليلى بر اين استعمال نداريم ، بلكه اين استعمال بعدها صورت گرفته است .
ثانيا : به فرض كه نسخ به همان معناى مصطلح باشد مىگوييم كه آيهء :
ما نَنْسَخْ مِنْ آيَةٍ . . .
در مقام تعريض به اهل كتاب و مشركين مىباشد لذا بايد مقصود از نسخ ، نسخ پارهاى از احكام شرايع سابقه باشد . و مقام از قبيل قرينه حاليه است « 4 » لذا بعيد نيست
هامش
( 1 ) سورهء اسراء آيه 86 .
( 2 ) سوره هود ، آيهء 108 . الميزان ، ج 20 ، ص 266 به اين مطلب اشاره مىكند .
( 3 ) بعضى از محققين به اين مطلب اشاره كردهاند .
( 4 ) كلمه « آيه » درباره كتابهاى آسمانى ديگر هم به كار رفته است مانند