و ديگر موارد اختلاف با رسم معهود و مقبول همه . در اين مورد علامه شيخ محمد هادى معرفت در كتاب وزين خود برخى كلمات را ذكر كرده است كه گاهى به صورت درست و گاهى نادرست نگاشته شده است . علاقهمندان مىتوانند به اين كتاب مراجعه نمايند « 1 » .
خطاهاى سهوى در مصاحف عثمان
علاوه بر ضعف و ناتوانى كاتبان مصاحف در كتابت درست و عدم تسلط آنان بر درستنويسى ، از جمله خطاهاى اين مصاحف ، آن دسته از خطاهاست كه سهوا و بدون توجه نساخ و كتّاب وارد مصاحف شده است . به خصوص آن كه نگارش مصاحف ، وقت زيادى را به خود اختصاص داد . و عدهاى از كتّاب دچار خستگى شده از دقّت كارشان كاسته گشت . در مصاحف نهگانهاى كه عثمان آنها را به شهرهاى مختلف فرستاد اين نوع خطاها ظاهرا راه يافته است .
براى تدوين اين مصاحف يكى از قراء مشهور آيات را املاء مىكرد و ديگران مىنوشتند .
« ابو العاليه » در اين باره به نقل از ابى بن كعب مىگويد : « قرآن را بر اساس مصحف ابى بن كعب نوشتند . و ابى بن كعب بر كتّاب ، آيات را املاء مىكرد و آنان مىنوشتند « 2 » » همچنين ابن جوزى در سرگذشت زيد مىگويد : « ابو بكر ( رض ) به زيد دستور جمعآورى قرآن را داد . عثمان هم اين دستور را داد . لذا زيد مصحف را مىنوشت و ابى ابن كعب آيات را بر او املاء مىكرد « 3 » . شايد روايتى كه ابن سعد در طبقات خود به اسناد رجال ثقه و ارسال خود نقل مىكند كه : عثمان به ابى بن كعب دستور جمعآورى قرآن را داد « 4 » ناظر به همين املاء كردن ابى بن كعب باشد .
« عسقلانى » معتقد است كه : نخست كار تدوين مصحف به عهده زيد و سعيد بود « 5 » .
هامش
( 1 ) التمهيد ، ج 1 ، ص 325 و 326 .
( 2 ) التمهيد فى علوم القرآن ، ج 1 ، ص 282 و 296 به نقل از : المصاحف ، ص 30 و مسند احمد ، ج 5 ، ص 134 . ( وى تصريح مىكند به اين كه اين ماجرا در زمان ابو بكر اتفاق افتاد ) .
( 3 ) صفة الصفوة ، ج 1 ، ص 704 .
( 4 ) تهذيب التهذيب ، ج 1 ، ص 188 .
( 5 ) فتح البارى ، ج 9 ، ص 17 . و كنز العمال ، ج 2 ، ص 366 به نقل از : ابن الانبارى در المصاحف .