عدم اعرابگذارى كلمات
وقتى يك كلمه حركت اعرابى نداشته باشد به طور طبيعى احتمال چند نوع خواندن را مىتواند داشته باشد مثلا : « مهر » با سه حركت « ميم » مىتوان خواند و سه معنا از آن دريافت . اين مسئله بخصوص در تركيب جمله و سياق آن مىتواند تأثير زيادى داشته باشد و اختلافات زيادى ببار بياورد . و همين مسئله يكى از علل اصلى اختلاف در قرائت است . براى نشان دادن تنوع اختلافات به نمونههاى زير اشاره مىكنيم :
آيه شريفه :
يَعْكُفُونَ عَلى أَصْنامٍ لَهُمْ
« 1 » به ضم كاف و كسر آن قرائت شده است « 2 » .
طبرسى مىگويد : اينها دو لغت مىباشند .
يا : قسمتى از آيه شريفه : « يضارّ » به ضم « را » و فتح آن خوانده شده است « 3 » .
و يا : آيه شريفه :
. . . فَيَقْتُلُونَ وَ يُقْتَلُونَ
اوّل را معلوم و دوم را به صيغه مجهول خواندهاند . و بر عكس هم خوانده شده است « 4 » .
« ابن مسعود » آيه
« مَجْراها وَ مُرْساها »
را به فتح دو « ميم » آن تلاوت مىكرد « 5 » و باز همين ابن مسعود :
« بَلْ عَجِبْتَ وَ يَسْخَرُونَ »
را به صيغهء متكلم مىخواند « 6 » .
و يا : حرميان
« يَرْتَعْ »
را به كسر « عين » تلاوت مىكرد . و ديگران آن را به سكون « عين » مىخوانند « 7 » .
« ابن عباس » آيه :
. . . قُلُوبُنا غُلْفٌ
را به تشديد « لام » مىخواند « 8 » .
و يا :
. . . حَتَّى يَطْهُرْنَ
را « حتى يطهرن » هم خواندهاند « 9 » .
هامش
( 1 ) سورهء اعراف ، آيه 138 .
( 2 ) الكشاف ، ج 2 ، ص 150 . و مجمع البيان ، ج 4 ، ص 471 .
( 3 ) مناهل العرفان ، ج 1 ، ص 162 و الاتقان ، ج 1 ، ص 46 . و در كشاف ، ج 1 ، ص 227 حسن آيه را به كسر « را » خوانده است .
( 4 ) الجامع لاحكام القرآن ، ج 8 ، ص 568 . التمهيد فى علوم القرآن ، ج 2 ، ص 112 . مناهل العرفان ، ج 1 ، ص 163 و رك : النشر ، ج 1 ، ص 26 .
( 5 ) مجمع الزوائد ، ج 7 ، ص 155 به نقل از طبرانى .
( 6 ) همان مدرك به نقل از : طبرانى .
( 7 ) التمهيد فى علوم القرآن ، ج 2 ، ص 76 . و الكشف عن وجوه القراءات السبع ، ج 2 ، ص 5 - 7 .
( 8 ) مجمع الزوائد ، ج 7 ، ص 154 به نقل از : طبرانى در : الاوسط .
( 9 ) حجة القراءات ، ص 134 و 135 .