بيرون رفتن است از قابليت بسوى فعليت و قابلى كه خالى باشد از وصف پيش از اتصاف آن را ندارد و كسى كه چيزى را ندارد آن را اعطاء نميتواند كرد و خدا كه خالق است به خود چيزى نميدهد كه به آن كامل گردد و لهذا ميفرمايد كه آن جناب بچگونه بودن و در كجا بودن شناخته نميشود چه معلوم شد كه چون و كجا مخلوق او است و او بر آنها مقدم است و به هيچ حاسه كه چيزها را دريابد او را نتوان شناخت و او را به چيزى قياس نميتوان نمود آن مرد عرض كرد كه پس در اين هنگام خدا هيچ نيست هر گاه به هيچ حاسه از حواس درك نشود حضرت امام رضا ( ع ) فرمود كه واى بر تو چون حواست از دريافتنش عاجز شدند پروردگاريش را انكار كردى و ما حواسى كه داريم چون از دريافتنش عاجز شدند يقين كرديم كه آن جناب پروردگار ما و بخلاف چيزها است آن مرد عرض كرد كه پس مرا خبر ده كه در چه زمان بوده و كى موجود شده حضرت امام رضا ( ع ) فرمود كه مرا خبر ده كه در چه زمان نبوده تا تو را خبر دهم كه كى بوده آن مرد عرض كرد كه پس دليل بر او چيست حضرت امام رضا ( ع ) فرمود كه من چون نظر كردم بسوى بدن خود و مرا زيادتى و نقصانى در پهنا درازى آن و دفع كردن ناخوشيها از آن و كشيدن منفعت بسوى آن ممكن نبود دانستم كه اين بنا را بناگذارندهء هست پس بوى اقرار و اعتراف نمودم با آنچه ميبينم از گردش چرخ بقدرت او و پديد آوردن ابرها و گردانيدن بادها و روان شدن آفتاب و ماه و ستارگان و غير اينها از آيتهاى عجيبهء محكمات دانستم كه هر يك از اينها را تقديركننده ايست كه اين تقديرات نموده و پديد آورندهايست كه اينها را پديد آورده آن مرد عرض كرد كه پس چرا محتجب شده و در پرده رفته كه كسى او را نمىبيند حضرت امام رضا ( ع ) فرمود كه حجاب و پردهء بر خلق به جهت بسيارى گناهان ايشان است و اما آن جناب هيچ پنهان و پنهانشدهء در ساعتهاى شب و روز بر او پوشيده و پنهان نباشد آن مرد عرض كرد كه پس چرا حاسه ديده او را در نمييابد فرمود به جهت فرق ميانه او و خلقش كه حاسهء ديدها از ايشان و از غير ايشان ايشان را در مىيابد بعد از آن خدا از اين بزرگوارتر است كه ديدهء او را دريابد يا خيالى به او احاطه نمايد يا عقلى او را ضبط كند آن
التوحيد ( اسرار توحيد يا ترجمه كتاب توحيد ) ( فارسى ) — صفحة 283
مساهمون: اردكانى
ص٢٨٣