نموده بعد از آن وضوح اين دلالتش را بيان كرده و آن را نور ناميده از آنجا كه بندگانش بواسطهء آن بسوى دين و صلاح خويش راه مييابند و فرموده كه داستان آن داستان روزنه ايست در ديوار كه نهايت آن ببيرون راه نداشته باشد مانند طاقچهء بن بسته و آن مشكاتى است كه در آن مصباح باشد و مصباح همان چراغى است كه در آبگينهء صافى بدون گرد و غبار كه آن را تشبيه كرده بكوكب درى در صفاى آن و كوكب درى همان ستاره ايست كه بمرواريد بزرگ تشبيه شده در رنگش و اين چراغى كه در اين آبگينهء صافى است افروخته مىشود از روغن درخت زيتون پرنفع و با بركت و از آن زيتون شام را خواسته زيرا كه گفته مىشود كه بركت داده شده در آن از براى اهلش و مقصود خداى عز و جل از اقولش كه شرقى و غربى هيچ يك نيست آنست كه اين زيتون نه در جانب شرق است كه در وقت غروب آفتاب آفتاب بر آن نيفتد و نه در جانب غرب است كه در وقت طلوع آفتاب آفتاب بر آن نيفتد بلكه آن در بلندتر موضع درخت خود است و در طول نهار و تمام روز آفتاب بر آن مىافتد و همين آن را نيكوتر و روغنش را روشنتر ميسازد بعد از آن وصفش را تأكيد و استوار فرموده به جهت صفاى روغن آن درخت زيتون و فرموده كه نزديك باشد كه روغن آن خود به خود روشن شود و اگر چه آتشى به آن نرسيده باشد به جهت آنچه در آنست از صفا پس بيان فرموده كه دلالتهاى خدا كه بندگانش را در آسمانها و زمين بر مصالح ايشان و بر امور دين ايشان به آنها دلالت فرموده در وضوح و بيان بمنزلهء اين چراغ است در اين آبگينهء صافى و زيت صافى كه آن را وصف كرده به آن افروخته مىشود پس روشنى آتش با روشنى آبگينه و روشنى زيت در آن جمع مىشود و اين معنى قول خدا است كه روشنى است افزوده بروشنى ديگر و در بالاى آن و مقصود آن جناب عز و جل از قولش كه خدا راه مينمايد بنور خويش هر كه را كه ميخواهد آنست كه مؤلف بقول خويش بيان نموده و گفته است كه يعنى از بندگانش و ايشان مكلفانند تا آنكه به آن شناخت بهمرسانند و به آن راه راست يابند و بر توحيد پروردگار و سائر امور دين خويش به آن استدلال كنند و خداى عز و جل به اين آيه و به آنچه ذكر فرموده از وضوح
التوحيد ( اسرار توحيد يا ترجمه كتاب توحيد ) ( فارسى ) — صفحة 155
مساهمون: اردكانى
ص١٥٥