فرمود : « امّا آنكه ايمان به او عطا شده و قرآن به او عطا نشده است ، داستانش چون داستان خرما است كه مزهء آن شيرين است و هيچ بو ندارد ، و امّا آنكه قرآن به او عطا شده و ايمان به او عطا نشده ، داستانش چون داستان ريحان و مُورْد است كه بوى آن خوش و مزهاش تلخ است ، و امّا آنكه قرآن و ايمان ، هر دو به او عطا شده ، داستانش چون داستان ترنج است كه بوى و مزهء آن ، هر دو خوش است ، و امّا كسى كه نه ايمان به او عطا شده و نه قرآن ، داستانش چون داستان حنظل است كه مزهاش تلخ است و آن را هيچ بويى نيست » .
3493 / 7 . على بن ابراهيم ، از پدرش و على بن محمد قاسانى ، هر دو روايت كردهاند ، از قاسم بن محمد ، از سليمان بن داود ، از سفيان بن عيينه ، از زهرى كه گفت : به حضرت على بن الحسين عليهما السلام عرض كردم كه : كدام يك از عملها فاضلتر و بهتر است ؟ فرمود كه :
« حالّ مرتحل ؛ يعنى فرود آيندهء كوچكننده » . عرض كردم كه : حالّ مرتحل چيست ؟ فرمود :
« ابتدا كردن قرآن و ختم نمودن آن ؛ در هر زمان كه به اوّل آن آيد ، در آخر آن كوچ كند » .
و فرمود كه : « رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود كه : هر كه خدا قرآن را به او عطا فرموده باشد ، پس چنان بيند كه به مردى عطا شده ، بهتر از آنچه به او عطا شده ، به تحقيق كه بزرگى را كوچك دانسته ، و كوچكى را بزرگ دانسته است » « 1 » .
3494 / 8 . محمد بن يحيى ، از احمد بن محمد ، از محمد بن عيسى ، از سليمان بن رشيد ، از پدرش ، از معاويه بن عمّار روايت كرده است كه گفت : امام جعفر صادق عليه السلام به من فرمود كه : « هر كه قرآن را بخواند ، چنين كسى بىنياز است ، و هيچ فقرى بعد از آن نيست ، و اگر نه ، هيچ بىنيازى با او نباشد » .
3495 / 9 . ابو على اشعرى ، از محمد بن عبد الجبّار ، از ابن ابى نجران ، از ابو جميله ، از جابر ، از امام محمد باقر عليه السلام روايت كرده است كه فرمود : « رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود كه :
اى گروههاى قاريان قرآن ! از خداى عز و جل بپرهيزيد در آنچه بر شما بار كرده از كتاب خويش ،
هامش
( 1 ) . بعضى در شرح فقرهء اين حديث كه در هر زمان كه به اوّل آن آيد ، گفتهاند كه : گويا آن چنين بوده كه در هر زمان كه در اوّل آن حلول كند و فرود آيد ، و تصحيف شده ، و اين حديث ، حديث نبوى است ، مگر آنكه در بيان آن عكسى واقع است ؛ چه از آن حضرت صلى الله عليه و آله روايت كردهاند كه او را سؤال كردند كه : كدام يك از عملها فاضلتر است ؟ فرمود كه : حالِّ مرتحل . به آن حضرت عرض شد كه : مراد از اين چيست ؟ فرمود كه : خاتم مفتتح ؛ يعنى ختمكنندهء ابتداكننده . و شرح اين حديث و آنچه از آن فهميدهاند ، از استحباب خواندن سورهء فاتحه ، و از اوّل سورهء بقره تا هم المفلحون در وقت ختم قرآن ، و ردّ آن در لوامع التّنزيل به تفصيل مذكور است . ( مترجم )