كَثِيراً * وَ سَبِّحُوهُ بُكْرَةً وَ أَصِيلًا »
« 1 » ؛ يعنى : « اى كسانى كه ايمان آوردهايد ! ياد كنيد خدا را ، ياد كردن بسيار ، و تسبيح و تنزيه كنيد او را در بامداد » . و حضرت فرمود كه : « خداى - تعالى - از براى آن اندازهاى قرار نداده كه به سوى آن منتهى شود » . و فرمود كه : « پدرم ذكرش بسيار بود . هر آينه با او راه مىرفتم و او ذكر خدا مىكرد ، و با او طعام مىخوردم و او ذكر خدا مىكرد ، و قوم را حديث مىكرد و با ايشان سخن مىگفت و آن ، او را از ذكر خدا مشغول نمىساخت ، و زبانش را مىديدم كه به كام بالايش چسبيده بود و مىفرمود : لا الهَ الّا اللَّه ، و ما را جمع مىنمود و به ذكر خدا امر مىفرمود تا آفتاب برآيد . و هر كه را از ما كه مىتوانست قرآن بخواند ، به خواندن امر مىفرمود ، و هر كه از ما نمىتوانست قرآن بخواند ، او را به ذكر امر مىفرمود .
و خانهاى كه قرآن در آن خوانده مىشود و خداى - تعالى - در آن ياد مىشود ، بركتش بسيار مىشود ، و فرشتگان در آن خانه حاضر مىشوند ، و شياطين از آنجا دور مىگردند ، و آن خانه از براى اهل آسمان روشنى دهد ، چنانكه ستارهاى درخشان از براى اهل زمين روشنى مىدهد . و خانهاى كه قرآن در آن خوانده نمىشود و ذكر خدا در آن نمىشود ، بركتش كم مىشود ، و فرشتگان از آن دور مىشوند ، و شياطين در آن حاضر مىشوند .
و رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود كه : آيا نمىخواهيد شما را خبر دهم به بهترين اعمال شما كه در درجات شما از همهء آنها بلندكنندهتر ، و در نزد پادشاه شما از همهء آنها پاكتر ، و از براى شما بهتر است از دينار و درهم ، و بهتر است از براى شما از آنكه دشمنان خويش را ملاقات كنيد و در جنگ به هم رسيد ، پس شما ايشان را بكشيد و ايشان شما را بكشند ؟ صحابه عرض كردند : بلى ، مىخواهم . فرمود : بسيار ياد كردن خداى - تعالى - » .
بعد از آن حضرت صادق عليه السلام فرمود كه : « مردى به خدمت پيغمبر صلى الله عليه و آله آمد و عرض كرد كه :
بهترين مردم مسجد كيست ؟ فرمود : آنكه از همهء ايشان بيشتر خدا را ذكر كند . و رسول خدا صلى الله عليه و آله فرمود كه : هر كه زبان ذاكرى به او عطا شود ، به حقيقت كه خوبى دنيا و آخرت به او عطا شده » . و در قول خداى - تعالى - :
« وَ لا تَمْنُنْ تَسْتَكْثِرُ »
« 2 » كه ترجمهء ظاهر آن اين است كه :
« منّت مگذار و عطا مده در حالتى كه آن را بسيار شمارى » . فرمود كه : « بسيار مشمار آنچه را كه كردهاى از براى خدا از خوبى » .
3199 / 2 . حميد بن زياد ، از ابنسماعه ، از وهيب بن حفص ، از ابوبصير ، از امام
هامش
( 1 ) . احزاب ، 41 و 42 .
( 2 ) . مدثر ، 6 .