روايت كرده است كه گفت : امام محمد باقر عليه السلام را سؤال كردم از قول خداى - تعالى - :
« فَمَا اسْتَكانُوا لِرَبِّهِمْ وَ ما يَتَضَرَّعُونَ »
« 1 » ؛ يعنى : « پس فروتنى نكردند از براى پروردگار خويش و تضرّع و زارى نمىنمودند » . و حضرت فرمود كه : « استكانت ، خضوع است ، و تضرّع ، برداشتن دستها است ، و تضرّع و زارى به آنها متحقّق مىشود » .
3125 / 3 . محمد بن يحيى ، از احمد بن محمد بن عيسى ، از محمد بن خالد و حسين بن سعيد هر دو ، از نضر بن سويد ، از يحيى حلبى ، از ابوخالد ، از مروك مرواريدفروش ، از آنكه او را ذكر كرده ، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است كه فرمود : حضرت رغبت را ذكر فرمود و در بيان آن ، باطن گودىهاى كف دست خويش را به سوى آسمان ظاهر نمود . و همچنين رهبت ، و پشت كفهاى خويش را به سوى آسمان قرار داد . و همچنين تضرّع ، و انگشتان خويش را به جانب راست و چپ حركت داد « 2 » .
تتمّهء حديث ، و همچنين تبتّل ، و يك مرتبه انگشتان خويش را برمىداشت و بلند مىنمود ، و يك نوبت آنها را پست مىكرد و فرو مىگذاشت . و همچنين ابتهال ، و دست خويش را در برابر روى خود به سوى قبله كشيد . و ابتهال به عمل نمىآيد تا آنكه يك قطره از آب ديدهات روان شود .
3126 / 4 . چند نفر از اصحاب ما روايت كردهاند ، از احمد بن محمد بن خالد ، از پدرش ، از فضاله ، از علا ، از محمد بن مسلم كه گفت : شنيدم از امام جعفر صادق عليه السلام كه مىفرمود :
« مردى به من گذشت و من در نمازى كه مىكردم ، به دست چپم دعا مىكردم » . گفت كه :
اى بندهء خدا ! به دست راستت دعا كن . گفتم كه : « اى بندهء خدا ! به درستى كه خداى - تعالى - را بر اين دست چپ حقّى هست ، مانند حق آن جناب بر اين دست راست » . و فرمود كه : « رغبت آن است كه دستهاى خويش را بگشايى و باطن آنها را ظاهر كنى . و رهبت آن است كه دستهاى خود را بگشايى و پشت آنها را ظاهر سازى . و تضرّع ، جنبيدن انگشت سبّابهء دست راست است به جانب راست و چپ . و تبتّل ، حركت كردن انگشت سبّابهء دست چپ است كه پيوسته به طور تأنّى و مدارايى آن را به سوى آسمان بردارى و فرو گذارى ، كه
هامش
( 1 ) . مؤمنون ، 76 .
( 2 ) . و مراد اين است كه نمىدانم از اصحاب يمينم يا از اصحاب شمال ، و در نزد تو از نيكوكارانم يا از بدكاران . و حركت يك انگشت به طرف راست و چپ ، چنانكه در دعاى ماه رجب است ، اشارت به همين است . ( مترجم )