آن ، و به كسى كه اين قرآن بر او فرود آيد ، بر آنان كه كافر شدهاند . پس آن هنگام كه آمد ايشان را آنچه شناخته بودند ، كافر شدند به آن . پس لعنت خدا و دورى از رحمت او بر كافران ، كه به علم خود كار نكردند ، و عناد و جحود ورزيدند » . و حضرت فرمود : « پس اين ، تفسير و بيان دو وجه جحود و انكار است .
و وجه سيم از كفر ، كفر نعمت است . و آن قول خداى عز و جل است كه گفتار سليمان را حكايت مىفرمايد كه :
« هذا مِنْ فَضْلِ رَبِّي لِيَبْلُوَنِي أَ أَشْكُرُ أَمْ أَكْفُرُ وَ مَنْ شَكَرَ فَإِنَّما يَشْكُرُ لِنَفْسِهِ وَ مَنْ كَفَرَ فَإِنَّ رَبِّي غَنِيٌّ كَرِيمٌ »
« 1 » ؛ يعنى : « اين استقرار و قرار گرفتن تخت بلقيس در نزد من ، در مدّت چشم زدن من ، از محض فضل پروردگار من است ، تا بيازمايد مرا ، كه آيا شكرگزارى مىكنم و آن را از محض فضل او مىدانم ، يا ناسپاسى مىكنم بر آن ( به اينكه خود را در آن مدخليّت مىدهم ، يا در اداى شكر آن كوتاهى مىكنم ) . و هر كه سپاسدارى كند نعمت خدا را ، پس جز اين نيست كه سپاسدارى مىنمايد از براى خود ( چه شكر ، باعث دوام نعمت و موجب زيادتى آن است ) . و هر كه كفران ورزد ، پس به درستى كه پروردگار من بىنيازى است صاحب كرم ( كه به شكرگزارى بندگان احتياج ندارد ، و بر مستخفّان ، با وجود كفران ، بناى لطف و كرم دارد ) . و فرموده است كه :
« لَئِنْ شَكَرْتُمْ لَأَزِيدَنَّكُمْ وَ لَئِنْ كَفَرْتُمْ إِنَّ عَذابِي لَشَدِيدٌ »
« 2 » - كه ترجمهء آن گذشت ، مگر آخر آن ، كه ترجمهء آن ، اين است كه - : « و هر آينه اگر كافر شويد ، به درستى كه عذاب و نكال من بسيار سخت است » . و فرموده است كه :
« فَاذْكُرُونِي أَذْكُرْكُمْ وَ اشْكُرُوا لِي وَ لا تَكْفُرُونِ »
« 3 » ؛ يعنى : « پس ياد كنيد مرا به طاعت و عبادت ، تا ياد كنم شما را به ثواب و مغفرت . و شكرگزارى كنيد مرا به آن نعمتها كه بر شما انعام كردهام در دنيا و آخرت ، و ناسپاسى مكنيد مرا به انكار نعمت و معصيت » .
و وجه چهارم از كفر ، ترك كردن آن چيزى است كه خداى عز و جل به آن امر فرموده ، و آن قول خداى عز و جل است كه :
« وَ إِذْ أَخَذْنا مِيثاقَكُمْ لا تَسْفِكُونَ دِماءَكُمْ وَ لا تُخْرِجُونَ أَنْفُسَكُمْ مِنْ دِيارِكُمْ ثُمَّ أَقْرَرْتُمْ وَ أَنْتُمْ تَشْهَدُونَ * ثُمَّ أَنْتُمْ هؤُلاءِ تَقْتُلُونَ أَنْفُسَكُمْ وَ تُخْرِجُونَ فَرِيقاً مِنْكُمْ مِنْ دِيارِهِمْ تَظاهَرُونَ عَلَيْهِمْ بِالْإِثْمِ وَ الْعُدْوانِ وَ إِنْ يَأْتُوكُمْ أُسارى تُفادُوهُمْ وَ هُوَ مُحَرَّمٌ عَلَيْكُمْ إِخْراجُهُمْ أَ فَتُؤْمِنُونَ بِبَعْضِ الْكِتابِ وَ تَكْفُرُونَ بِبَعْضٍ فَما جَزاءُ مَنْ يَفْعَلُ ذلِكَ مِنْكُمْ »
« 4 » ؛ يعنى : و نيز ياد كنيد ، اى بنىاسرائيل !
هامش
( 1 ) . نمل ، 40 .
( 2 ) . ابراهيم ، 7 .
( 3 ) . بقره ، 152 .
( 4 ) . بقره ، 84 و 85 .