كشتن كشنده يا ديه گرفتن مسلّط فرموده ، و همين تسلّط او را بس است . و نزديك مشويد به مال يتيم و طفل بىپدر ، و در آن تصرّف مكنيد ، مگر به طريقهاى كه آن طريقه نيكوتر است شرعاً و عرفاً « 1 » ، تا برسد به غايت قوّت خويش ( يعنى به حدّ بلوغ رسد و آثار رشد در او ظاهر شود ) . و وفا كنيد به عهد و پيمانى كه خداى - تعالى - با شما بسته « 2 » . به درستى كه عهد مسئول است و از آن سؤال خواهيد شد ، تا به مقتضاى نقض و وفا با شما رفتار شود . و تمام پيماييد پيمانه را چون بپيماييد ، و بسنجيد به ترازوى راست يا به قپان كه ترازوى بزرگ است . اين تمامْ سنجيدن و راست سنجيدن بهتر است ( از خيانت ) ، و نيكوتر از روى بازگشت و عاقبت « 3 » . و از پىْ مَرو آن چيزى را كه نيست تو را به آن دانشى ، و به گمان تبعيّتِ آن مكن .
به درستى كه گوش و چشم و دل و همهء اين اعضا از آن پرسيده خواهد شد ( كه از گوش پرسيده شود : چه شنيدى ؟ و از چشم ، چه ديدى ؟ و از دل ، چه دانستى و اعتقاد كردى ؟ ) . و مَرو در زمين از روى مَرَح و سخت شادى كردن ، يا در حالى كه صاحب شادى سخت باشى ؛ يعنى در راه رفتن مَخَرام و متكبّرانه مرو . به درستى كه تو هرگز زمين را به پاى در آن كشيدن و سخت رفتن نمىتوانى شكافت ، و هرگز به كوهها نتوانى رسيد ، از روى درازى . همهء اينها كه مذكور شد ، بدان ( يعنى آنچه نهى از آن شده ، در نزد پروردگار تو كراهت داشته شده است . ) كه پروردگارت آنها را ناخوش دارد ، و او را از آنها بد آيد . اين احكام مذكوره ، از آن چيزى است كه پروردگارت به سوى تو وحى فرمود ، از حكمت و علمى كه شناخت حق است با زيادتى عمل . و فرا مگير با خدا ، خداى ديگر را ؛ پس انداخته شوى در دوزخ ، در حالى كه ملامت كرده شده باشى ، و دور گردانيده شده از رحمت خداى - تعالى - » . و در سورهء
« وَ اللَّيْلِ إِذا يَغْشى »
« 4 » فرو فرستاد كه :
« فَأَنْذَرْتُكُمْ ناراً تَلَظَّى * لا يَصْلاها إِلَّا الْأَشْقَى * الَّذِي كَذَّبَ وَ تَوَلَّى »
« 5 » ؛ يعنى : « پس مىترسانم شما را اى اهل مكّه ! از آتشى كه زبانه مىكشد . در نيايد در آن
هامش
( 1 ) . مانند آنكه به آن معامله كنيد تا اصل مايه براى او بماند ، و ربح آن صرف معاش او شود ، حال آنكه مال يتيم راضبط كنيد ، و غبطهء او را از دست مدهيد ، و در آن بىوجه شرعى تصرّف مكنيد . ( مترجم )
( 2 ) . از تكاليف شرعيّه ، يا به عهدى كه با يكديگر بستهايد ، و يا به عهدى كه با خدا مىبنديد از عهد و نذر ويمين . ( مترجم )
( 3 ) . يعنى خوش فرجامتر است .
( 4 ) . ليل ، 1 .
( 5 ) . ليل ، 14 - 16 .