وعدهاى نفرموده كه ايشان را ثوابى كرامت كند ، و بر كسب كردن چيزى از آنچه از آن نهى كرده ، وعيدى ننموده كه ايشان را عقابى فرمايد ؛ بلكه مجرّد امر و نهى و بُكُن مَكُن است . و در همين سوره بعد از آيات مذكوره ، نهى از چيزى چند فرو فرستاد كه بر آنها تحذير فرمودو ايشان را ترسانيد ، و ليكن در باب آنها درشتى نكرد و بر گردن آنها وعيدِ عقاب نفرمود ، و فرمود :
« وَ لا تَقْتُلُوا أَوْلادَكُمْ خَشْيَةَ إِمْلاقٍ نَحْنُ نَرْزُقُهُمْ وَ إِيَّاكُمْ إِنَّ قَتْلَهُمْ كانَ خِطْأً كَبِيراً * وَ لا تَقْرَبُوا الزِّنى إِنَّهُ كانَ فاحِشَةً وَ ساءَ سَبِيلًا * وَ لا تَقْتُلُوا النَّفْسَ الَّتِي حَرَّمَ اللَّهُ إِلَّا بِالْحَقِّ وَ مَنْ قُتِلَ مَظْلُوماً فَقَدْ جَعَلْنا لِوَلِيِّهِ سُلْطاناً فَلا يُسْرِفْ فِي الْقَتْلِ إِنَّهُ كانَ مَنْصُوراً * وَ لا تَقْرَبُوا مالَ الْيَتِيمِ إِلَّا بِالَّتِي هِيَ أَحْسَنُ حَتَّى يَبْلُغَ أَشُدَّهُ وَ أَوْفُوا بِالْعَهْدِ إِنَّ الْعَهْدَ كانَ مَسْؤُلًا * وَ أَوْفُوا الْكَيْلَ إِذا كِلْتُمْ وَ زِنُوا بِالْقِسْطاسِ الْمُسْتَقِيمِ ذلِكَ خَيْرٌ وَ أَحْسَنُ تَأْوِيلًا * وَ لا تَقْفُ ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ إِنَّ السَّمْعَ وَ الْبَصَرَ وَ الْفُؤادَ كُلُّ أُولئِكَ كانَ عَنْهُ مَسْؤُلًا * وَ لا تَمْشِ فِي الْأَرْضِ مَرَحاً إِنَّكَ لَنْ تَخْرِقَ الْأَرْضَ وَ لَنْ تَبْلُغَ الْجِبالَ طُولًا . كُلُّ ذلِكَ كانَ سَيِّئُهُ عِنْدَ رَبِّكَ مَكْرُوهاً * ذلِكَ مِمَّا أَوْحى إِلَيْكَ رَبُّكَ مِنَ الْحِكْمَةِ وَ لا تَجْعَلْ مَعَ اللَّهِ إِلهاً آخَرَ فَتُلْقى فِي جَهَنَّمَ مَلُوماً مَدْحُوراً »
« 1 » ؛ يعنى : « و مكشيد فرزندان خود را از ترس درويشى ، و توهّم اينكه مبادا به جهت انفاق بر ايشان فقير و درويش شويد . ما روزى مىدهيم ايشان و شما را ؛ پس براى روزى ايشان مضطرب مباشيد . به درستى كه كشتن ايشان خطايى است بزرگ ؛ چه آن موجب قطع نسل است . و نزديك مشويد به زنا و گرد آن مگرديد . به درستى كه زنا خصلتى است بد و زشت و بسيار قبيح ، و بد راهى است زنا ( چه آن موجب قطع نسل است ، و سبب فتنه و نزاع و قطع حقوق پدران بر فرزندان ) . و مكشيد آن تنى را كه خداى - تعالى - كشتن آن را حرام گردانيده ؛ مانند مسلمانان و اهل ذمّه و معاهدان ، مگر به حكم راستى ( كه قصاص است يا ارتداد يا زنا ، با اجتماع شرايط كشتن ) . و هر كه كشته شود در حالتى كه ستم رسيده باشد ؛ يعنى مستوجب كشتن نباشد ، پس به حقيقت كه قرار داديم از براى ولىّ او و متولّى امر او ، بعد از كشتن او ، تسلّط و قوّتى بر مؤاخذه ، به مقتضاى قتل ، از قصاص و ديه ؛ پس بايد كه ولىّ خون اسراف نكند ، و از اندازه بيرون نرود ( در باب كشتن كشنده ، به آنكه غير كشنده را نكشد ، و كشنده را مثله نكند ، مجملًا آنكه قصاص را به طريق قرارداد شارع به عمل آورد و آنچه خود مىخواهد نكند ) . به درستى كه ولىّ خون يارى داده شده است ؛ چه خدا او را بر
هامش
( 1 ) . اسرا ، 29 - 39 .