حالتها وارد مىشود كه به واسطهء آنها قصد گناه مىكند ، و روح قوّت ، او را دلير مىگرداند ، و روح شهوت ، از برايش زينت مىدهد ، و روح بدن ، او را مىكشد ، تا آنكه او را در گناه مىاندازد ، و چون دست به آن گناه برساند و مرتكب آن شود ، از ايمانش كم گردد و از آن دور شود ؛ پس چنان شود كه در آن باز نگردد ، تا آنكه توبه كند ، و چون توبه كرد ، خدا توبهء او را قبول فرمايد ، و اگر دوباره برگردد ، خدا او را در آتش دوزخ داخل گرداند .
و امّا اصحاب دست چپ ، يهود و نصارىاند . خداى عز و جل مىفرمايد كه :
« الَّذِينَ آتَيْناهُمُ الْكِتابَ يَعْرِفُونَهُ كَما يَعْرِفُونَ أَبْناءَهُمْ »
« 1 » ؛ يعنى : آنان كه دادهايم ايشان را كتاب تورات و انجيل ، مىشناسند او را ، چنان كه مىشناسند پسران خود را » . و حضرت فرمود : « يعنى محمد و امر ولايت را مىشناسد كه در تورات و انجيل است ، چنان كه پسران خويش را كه در منزلهاى ايشانند مىشناسد .
« وَ إِنَّ فَرِيقاً مِنْهُمْ لَيَكْتُمُونَ * الْحَقَّ وَ هُمْ يَعْلَمُونَ الْحَقُّ مِنْ رَبِّكَ »
« 2 » ؛ يعنى : و به درستى كه گروهى از ايشان ، هر آينه مىپوشند حق را ، و حال آنكه ايشان مىدانند كه مىپوشند آنچه درست و راست است از جانب پروردگار تو است » . و حضرت فرمود :
« يعنى آنكه تو فرستادهاى به سوى ايشان .
« فَلا تَكُونَنَّ مِنَ الْمُمْتَرِينَ »
« 3 » ؛ يعنى : پس البتّه مباش از جمله شككنندگان » . ( و خطاب با حضرت رسالت است و مراد از آن امّت ) . و حضرت فرمود كه : « چون انكار كردند آنچه را كه شناختند ، خدا ايشان را به آن مبتلى نمود كه روح ايمان را از ايشان ربود ، و در بدنهاى ايشان سه روح را ساكن گردانيد : روح قوّت و روح شهوت و روح بدن . بعد از آن ، ايشان را به سوى چهارپايان نسبت داد و فرمود :
« إِنْ هُمْ إِلَّا كَالْأَنْعامِ »
« 4 » ؛ يعنى : نيستند ايشان ، مگر چون چهارپايان » ( زيرا كه حيوان جنبنده ، جز اين نيست كه به روح قوّت ، بار برمىدارد و به روح شهوت ، علف مىخورد و به روح بدن ، راه مىرود ) .
سائل عرض كرد كه : يا اميرالمؤمنين ! دل مرا زنده گردانيدى به اذن خدا .
2459 / 18 . على بن ابراهيم ، از محمد بن عيسى ، از يونس ، از داود روايت كرده است كه گفت : امام جعفر صادق عليه السلام را سؤال كردم از قول رسول خدا صلى الله عليه و آله كه : « چون مردى زنا كند ، روح ايمان از او مفارقت نمايد » . راوى مىگويد كه : فرمود : « آنچه رسول فرموده ، مانند
هامش
( 1 ) . بقره ، 146 .
( 2 ) . بقره ، 146 و 147 .
( 3 ) . بقره ، 147 .
( 4 ) . فرقان ، 44 .