باشد ، و با او كردارى نكند كه مكر و حيلت باشد . خشم نگيرد بر آنچه از او فوت گرديده ، و اندوهناك نشود بر آنچه به او رسيده . و آنچه را كه اميد داشتن آن روا نباشد ، اميد ندارد ، و در سختى سستى نكند و در سستى به سر درنرود و شكر گذارد . علم را به بردبارى آميزد ، و عقل را به شكيبايى درآويزد .
او را بينى كه كاهلى از او دور است ، و هميشه خرّم و شادان و مسرور . آرزويش نزديك و لغزشش قليل ، و مرگ خويش را متوقّع و منتظر رحيل است . دلش فروافتاده و ترسنده ، و پروردگار خويش را يادكننده . نفسش قناعت نموده و جهل را از خود ربوده . امرش سهل و آسان ، و اندوهناك است به جهت گناهان . شهوت و خواهشش مرده ، و خشم خويش را فرو خورده . خلقش پاك و بىغش و روشن و لطيف ، و همسايهاش از او ايمن و تكبّرش ضعيف . قانع است به آنچه خدا از برايش مقدّر فرموده ، و صبرش محكم يا آن را مبيّن و آشكار نموده « 1 » . امر و كارش استوار ، و ذكر و يادش بسيار . با مردم آميزد تا عالم شود ، و خاموش نشيند كه سالم شود . و سؤال مىنمايد از براى فهميدن ، و تجارت مىكند از براى سود ديدن . سكوت نمىكند [ و گوش نمىسپارد ] براى خير كه به آن فخر و ناز كند ، و سخن نمىگويد كه به آن بر غير خويش گردن دراز كند . نفسش از او در رنج و مشقّت ، و مردم از او در خوشى و استراحتاند . به جهت آخرتش بر نفس خويش زحمت نهاده ، و همهء مردمان را از خود آسايش و راحت داده . اگر بر او ستم شود شكيبايى ورزد و صبر كند ، تا آنكه خدا كسى باشد كه از برايش انتقام كشد . دوريش از آنكه از او دورى گزيده دشمنى و نزاهت ، و نزديكيش با آنكه به او نزديك شده نرمى و رحمت است . و چنان نيست كه دورىاش تكبّر و بزرگى كردن باشد ، و نزديكيش خدعه و مكر و به زبان فريب دادن باشد ؛ بلكه اقتدا مىكند به كسانى كه پيش از او بودهاند از خوبان ، و او پيشواى آنانى است كه بعد از او خواهند بود از نيكان » .
راوى مىگويد كه : چون همام اين كلام معجز نظام را از امام عليه السلام شنيد ، فرياد بركشيد و آواز سختى داد و بعد از صيحه زدن بىهوش افتاد . پس اميرالمؤمنين عليه السلام فرمود : « به خدا سوگند مىخورم كه هر آينه بر همام از اين حالت مىترسيدم » . و فرمود كه : « موعظههاى بليغه و پندهاى به دل رسيده ، به اهل خود كه قابليّت دارد همچنين مىكند كه او را
هامش
( 1 ) . مترجم احتمال داده كه در متن عربى به جاى « متينا » ، « مبينا » باشد . و از اين رو هر دو احتمال را ترجم كرده است .