« حق تعالى مرگ و زندگانى را آفريد تا بيازمايد شما را ؛ يعنى با شما معاملهء آزمايندگان كند ، تا ظاهر شود كه در اهل تكليف ، كدام يك از شما نيكوتريد از روى عمل و كردار » .
راوى مىگويد : حضرت فرمود : « چنان نيست كه مقصود خدا اين باشد كه عمل كدام يك بيشتر است ، و ليكن مراد اين است كه كردار كدام يك از شما صوابتر و درستتر است ، و جز اين نيست كه صواب گفتن و صواب يافتن ، ترس خداست ، و نيّت درست با ترس » .
بعد از آن فرمود : « باقى گذاشتن عمل و بر هم نزدن آن ، تا آنكه خالص باشد ( و چهرهء زيبايش به غبار ناملايمى تيره نشود ) ، از خود عمل سختتر است . و عمل خالص آن است كه نخواسته باشى كه كسى غير از خداى عز و جل تو را بر آن ستايش كند . و نيّت ، از خود عمل بهتر است . و بدان و آگاه باش ! كه نيّت ، عمل است » ؛ پس قول خداى عز و جل را تلاوت فرمود : «
« قُلْ كُلٌّ يَعْمَلُ عَلى شاكِلَتِهِ »
« 1 » ؛ يعنى : « بگو كه هر يك از مؤمن و كافر كار مىكند بر طريقهاى كه مشاكل [ و شبيه ] حال و اعتقاد او باشد » . و حضرت فرمود : « يعنى كار مىكند بر نيّت خويش » .
1486 / 5 . و به همين اسناد روايت است كه گفت : سؤال كردم از قول خداى عز و جل :
« إِلَّا مَنْ أَتَى اللَّهَ بِقَلْبٍ سَلِيمٍ »
« 2 » ؛ يعنى : « روزى كه مال و پسران سود ندهند ، مگر كسى را كه بيايد خدا را با دلى سالم ؛ يعنى درست و رهيده » .
و حضرت فرمود : « دل سليم آن است كه پروردگار خويش را ملاقات مىكند ، و در آن دوستى كسى غير از خدا نيست . و هر دلى كه در آن شرك يا شكى باشد ، فرومايه و افتاده است . و جز اين نيست كه مراد خدا اين است كه بيايد در نزد خدا با زهد و بىرغبتى در دنيا ، كه در دنيا از حبّ آن سالم باشد ، تا دلهاى ايشان از براى آخرت و تحصيل آن فارغ باشد » .
1487 / 6 . و به همين اسناد ، از سفيان بن عينيه ، از سدّىّ ، از امام محمد باقر عليه السلام روايت است كه فرمود : « هيچ بندهاى چهل روز ايمان به خدا را خالص نگردانيد ، يا فرمود : هيچ بندهاى چهل روز ياد خدا را نيكو نكرد ، مگر آنكه خدا او را زاهد و بىرغبت در دنيا گردانيد ، و او را به درد دنيا و دواى آن بينا كرد ، و حكمت را در دلش ثابت نمود ، و زبانش را با آن گويا فرمود » . بعد از آن ، اين آيه را تلاوت كرد كه : «
« إِنَّ الَّذِينَ اتَّخَذُوا الْعِجْلَ سَيَنالُهُمْ غَضَبٌ مِنْ رَبِّهِمْ وَ ذِلَّةٌ فِي الْحَياةِ الدُّنْيا وَ كَذلِكَ نَجْزِي الْمُفْتَرِينَ »
« 3 » ؛ يعنى : « به درستى كه آنان كه فرا گرفتند گوساله
هامش
( 1 ) . اسرا ، 84 .
( 2 ) . شعرا ، 89 .
( 3 ) . اعراف ، 152 .