كه : او را به نامش نخواند و نامش را نبرد ( بلكه بگويد : اى پدر و پدرم ) ، و پيشاپيش او راه نرود ، و پيش از او ننشيند ، و كارى نكند كه باعث دشنام او باشد » .
2012 / 6 . چند نفر از اصحاب ما روايت كردهاند ، از احمد بن محمد بن خالد ، از پدرش ، از عبداللَّه بن بحر ، از عبداللَّه بن مسكان ، از آنكه او را روايت كرده ، از امام جعفر صادق عليه السلام كه گفت : من در نزد آن حضرت بودم كه به عبدالواحد انصارى در باب نيكى با پدر و مادر فرمود كه : در قول خداى عز و جل است كه :
« وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً »
« 1 » ؛ پس ما گمان كرديم كه اين آيه همان آيهاى است كه در سورهء بنىاسرائيل است ، و آن ، اين است كه :
« وَ قَضى رَبُّكَ أَلَّا تَعْبُدُوا إِلَّا إِيَّاهُ وَ بِالْوالِدَيْنِ إِحْساناً »
« 2 » . و چون بعد شد ، از آن حضرت سؤال كردم . فرمود كه : « آن آيهاى است كه در سورهء لقمان است و آن ، اين است كه :
« وَ وَصَّيْنَا الْإِنْسانَ بِوالِدَيْهِ حُسْناً وَ إِنْ جاهَداكَ لِتُشْرِكَ بِي ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ فَلا تُطِعْهُما »
« 3 » ، پس راوى عرض كرد : به درستى كه اين يعنى شرك پدر و مادر - ، بزرگتر است از آنكه قول خداى - تعالى - :
« وَ إِنْ جاهَداكَ عَلى أَنْ تُشْرِكَ بِي ما لَيْسَ لَكَ بِهِ عِلْمٌ »
امر كند به صله و پيوند با ايشان و حقّ ايشان . بر هر حال حضرت فرمود :
« نه ، چنين است ؛ بلكه به صلهء ايشان امر مىكند ، و اگر بر سر شرك با او مجاهده و گفتگو كنند ، غير از بزرگى ، چيزى بر حقّ ايشان نيفزايد » « 4 » .
2013 / 7 . از او ، از محمد بن على ، از حكم بن مسكين ، از محمد بن مروان روايت است كه گفت : امام جعفر صادق عليه السلام فرمود كه : « چه چيز ، مردى از شما را منع مىكند كه با پدر و مادر خويش نيكى كند ، در حالى كه زنده و مرده باشند ؛ كه به نيابت ايشان نماز كند ، و به نيابت
هامش
( 1 ) . بقره ، 83 ؛ نساء ، 36 ؛ انعام ، 156 ؛ اسرا ، 23 .
( 2 ) . اسرا ، 23 .
( 3 ) . لقمان ، 14 . ( و آيه با ترجمه پيش از اين مذكور شد . و لفظ« حُسْناً »در آن نبود . و در ميانهء« بِوالِدَيْهِ »و« إِنْ جاهَداكَ »، بسيار كلمات فاصله بود ، چنان كه معلوم شد ، مگر آنكه« حُسْناً »از قول امام عليه السلام باشد ، بر وجه تفسير و بيان مراد از مقدّرى كه مقصود است . و شايد كه امام در ذكر آيه اكتفا به ذكر مقصود فرموده باشد ، و عدم اشاره به سوى آن چه اجمال فرموده و ذكر نفرموده ، به جهت اعتماد و اطّلاع بر علم و اطّلاع راوى باشد ) . آيا نظر نمىكنى به تتمّهء روايت و آن ، اين است كه [ در داخل متن آمده است ] .
( 4 ) . تفسير اين روايت مشكل است و شايد معناى آن اين باشد كه از ميان آيات متعدد قرآن در سفارش به حق پدر و مادر ، آيه 13 و 14 سوره لقمان كه در اين حديث نقل تفسير گونه شده بيشترين تاكيد را بر حق پدر و مادر دارند زيرا حتى در صورت مشرك بودن و حتى كوشش آنان براى مشرك كردن فرزند چيزى از حق آنان كاسته نمىشود و معاشرت نيكو با آنان به وجوب خود باقى مىماند .