بشتابد .
و يقين نيز بر چهار شعبه است و آنها ، بينايىِ زيركى ، و رسيدن به كنه حكمت و شناختن پند ، و طريقه و روش پيشينيان است ؛ پس هر كه زيركى را ببيند و به آن بينا شود ، حكمت را مىشناسد . و هر كه به كنه حكمت رسد ، پند را بشناسد . و هر كه پند را شناخت ، راه و روش پيشينيان را بشناسد . و هر كه راه و روش را شناخت ، گويا كه با پيشينيان بوده و راه يافته به سوى آن راهى كه از همهء راهها راستتر و درستتر است ، و نظر كرده به سوى آنكه نجات يافته به آنچه نجات يافته ، و آنكه هلاك شده به آنچه هلاك شده . « 1 » جز اين نيست كه خدا هر كه را هلاك گردانيد ، به نافرمانى خويش هلاك گردانيده . و هر كه را رهانيد ، به فرمانبردارى خويش رهانيد .
و عدل نيز بر چهار شعبه است و آنها ، فهم پوشيده و علم پوشنده و شكوفهء حكمتها و باغ و مرغزار عقل و بردبارى است ؛ پس هر كه فهم داشته باشد ، همهء علم را تفسير و بيان مىكند . و هر كه علم داشته باشد ، شريعههاى حكم را بشناسد . و هر كه بردبار و عاقل باشد ، در كار خويش پيشى نگيرد و از حد تجاوز نكند و در ميان مردمان ستوده زندگانى كند ، كه همهكس او را ستايش كنند .
و جهاد نيز بر چهار شعبه است ؛ يعنى بر امر به معروف و نهى از منكر ، و راستى در جميع مواضع ، و دشمنى با فاسقان ؛ پس هر كه امر كند به معروف ، پشت مؤمن را سخت و قوى گرداند . و هر كه نهى كند از منكر ، بينى منافق را بر خاك مالد و از مكر او ايمن باشد . و هر كه در همهء مواطن راست گويد ، آنچه را كه بر او واجب است به جا آورد . و هر كه فاسقان را دشمن دارد ، به جهت خدا خشم گيرد و خلاف رضاى او را كه ديد به غضب آيد . و هر كه از براى خدا غضب كند ، خدا از براى او غضب كند . و ايمان و ستونها و شعبهاى آن ، اين است كه مذكور شد » .
باب در بيان فضيلت و افزونى ايمان بر اسلام و افزونى يقين بر ايمان
26 . باب در بيان فضيلت و افزونى ايمان بر اسلام و افزونى يقين بر ايمان
1545 / 1 . ابوعلى اشعرى ، از محمد بن سالم ، از احمد بن نضر ، از عمرو بن شمر ، از
هامش
( 1 ) . و مىتواند كه معنا اين باشد كه : آنكه نجات يافته و هلاك شده به چه چيز هلاك شده و به چه چيز نجات يافته ؟ و دور نيست كه اين معنا به حسب معنا نزديكتر باشد ، به قرينهء آنچه بعد از اين مىفرمايد . ( مترجم )