رهگذريان ايشان كه در ميان ايشان به طريقى كه در كتاب خدا و سنّت پيغمبر است ، تقسيم مىشود ؛ آنچه در عرض سال ، به آن بىنياز باشند و احتياج نداشته باشند ، و اگر از ايشان چيزى زياد باشد ، آن زيادتى مال والى امام است و اگر ناتوان باشد ( يا از قدر بىنيازى ايشان كم آيد ، بر والى واجب است كه از پيش خود ، بر ايشان انفاق كند ؛ به قدر آنچه به آن بىنياز شوند . و جز اين نيست كه بر او واجب گرديده كه متحمّل اخراجات ايشان شود و به كارگزارى ايشان قيام نمايد ؛ زيرا كه آنچه از ايشان زياد مىآيد ، مال اوست . و جز اين نيست كه خدا همين خمس را بخصوص از براى ايشان قرار داده نه از براى بيچارگان از ساير مردمان ، و رهگذرى ايشان ، تا آنكه عوض باشد از براى ايشان از زكاتهاى مردمان ، به جهت دور كردن از صفت زشت ، كه خدا ايشان را از آن دور فرموده به جهت خويشى ايشان با رسول خدا صلى الله عليه و آله و نوازشى از جانب خدا كه ايشان را از چركهاى دست مردم دور گردانيده .
پس از براى ايشان بخصوص از نزد خود چيزى قرار داده كه ايشان را به سبب آن بىنياز گرداند ، از آن كه ايشان را در موضع خوارى و درويشى قرار دهد . و باكى نيست به صدقات بعضى از ايشان بر بعضى . و اين گروه كه خدا خمس را از براى ايشان قرار داده ، خويشان پيغمبراند كه خدا ايشان را ذكر فرموده و فرموده است كه :
« وَ أَنْذِرْ عَشِيرَتَكَ الْأَقْرَبِينَ »
« 1 » ( يعنى :
و بترسان خويشان نزديك خويش را ) و ايشان خود پسران عبدالمطّلباند خواه پسران ايشان باشد و خواه دختر و كسى از اهل خانههاى قريش و از عرب در ايشان داخل نيست ، و هيچيك از مواليان و آزاد شدگان ايشان ، در باب اين خمس در ايشان داخل نيست ، و از ايشان محسوب نمىشود و صدقات و زكات مردم از براى مواليان بنىهاشم حلال است ، و ايشان و ساير مردمان برابرند . و هر كه مادرش از بنىهاشم و پدرش از ساير قريش غير از بنىهاشم باشد ، صدقات مردم از برايش حلال است و از خمس چيزى از براى او نيست ؛ زيرا كه خدا مىفرمايد :
« ادْعُوهُمْ لِآبائِهِمْ »
« 2 » ( يعنى : بخوانيد و نسبت دهيد فرزندان را به سوى پدران ايشان ) و مال برگزيده از براى امام است و از براى اوست كه برگزيدهء اين مالها را فرا گيرد ، چون كنيز خوشگل و اسب خوشرفتار و جامه و ما يحتاج خانه ، به آنچه دوست دارد ، يا خواهش آن به هم رساند ، و همهء اينها براى اوست ، پيش از قسمت و پيش از بيرون كردن
هامش
( 1 ) . شعرا ، 214 .
( 2 ) . احزاب ، 5 .