ايشان را مىكِشد در گمراهى و طغيانى كه دارند ، تا بميرند . پس خدا ايشان را بدتر گرداند از روى مكان و ضعيفتر سازد از روى سپاه » . عرض كردم كه : چه مراد است از قول آن جناب :
« حَتَّى إِذا رَأَوْا ما يُوعَدُونَ إِمَّا الْعَذابَ وَ إِمَّا السَّاعَةَ فَسَيَعْلَمُونَ مَنْ هُوَ شَرٌّ مَكاناً وَ أَضْعَفُ جُنْداً »
« 1 » ؟
فرمود : « اما قول آن جناب ،
« حَتَّى إِذا رَأَوْا ما يُوعَدُونَ »
، مراد از آن ، خروج قائم عليه السلام است و آن ، ساعتى است كه خدا فرموده : پس زود باشد كه بدانند آن روز را و آنچه بر ايشان فرود آيد از جانب خدا بر دستهاى حضرت قائم عليه السلام كه به امر او قيام مىنمايد . و اين معنى قول آن جناب است كه :
« مَنْ هُوَ شَرٌّ مَكاناً »
، يعنى : در نزد قيام قائم
« وَ أَضْعَفُ جُنْداً »
» .
عرض كردم : معنى قول آن جناب را بيان فرما كه :
« وَ يَزِيدُ اللَّهُ الَّذِينَ اهْتَدَوْا هُدىً »
؟ فرمود كه : « خدا در آن روز از براى ايشان ، هدايت را بر هدايت بيفزايد ؛ به واسطهء پيروى كردن ايشان حضرت قائم عليه السلام را از آنجا كه او را جحد و انكار نمىكنند » ( كه دانسته و ندانسته به وجود و غيبت آن حضرت اقرار نكنند ) .
( و اين آيات در سورهء مريم است به ترتيب و بدون زياده و نقصان ، مگر آنكه لفظ قل را كه پيش از « من كان » واقع است ، ذكر نكرده ) . و ترجمهء آنها اين است كه : « و چون خوانده شود بر ايشان ، آيتهاى ما در حالتى كه هويدا و روشناند ، گويند آنان كه كافر شدند به آنان كه ايمان آوردند كه : كداميك از اين دو گروه كافر و مؤمن بهتراند ؛ از روى مكان و مسكن و نيكوترند از روى مجلس و محفل ؟ و بسا كه هلاك كرديم پيش از ايشان گروهى را كه مجتمع بودند در زمان واحد كه ايشان نيكوتر بودند از روى متاع خانه و از روى هيئت و منظر . بگو كه : هر كه در گمراهى باشد ، پس بايد كه باز كِشد ( يعنى : مىكشد ) از براى او ، خداوند مهربان باز كشيدنى ( يعنى : او را به طول عمر مهلت مىدهد ) تا وقتى كه ببينند آنچه را كه ترسانيده مىشوند به آن ( يا عذاب در دنيا و يا روز قيامت ، يا در زمان پيش از اين رجعت و بعد از آن ) .
پس به زودى بدانند كه كيست بدتر از آن دو گروه از روى مكان ، و كيست ضعيفتر از روى سپاه . و مىافزايد خدا آنان را كه راه راست يافتند راهنمايى را » .
راوى مىگويد كه عرض كردم : چيست معنى قول آن جناب :
« لا يَمْلِكُونَ الشَّفاعَةَ إِلَّا مَنِ اتَّخَذَ عِنْدَ الرَّحْمنِ عَهْداً »
« 2 » ؟ يعنى : « مالك نباشند و نتوانند كه درخواست كنند ، مگر كسى كه
هامش
( 1 ) . مريم ، 75 .
( 2 ) . مريم ، 87 .