زدند از آنكه آن را بردارند از روى مخافت ( نه از راه مخالفت و به وجود اجرام عظام آنها ) از حمل آن ترسيدند و آدمى با وجود ضعف بُنيه ، آن را برداشت . به درستى كه آدمى ، بسيار ستمكار و بسيار نادان بود » ( به كنه اين امانت و عقوبت حمل و خيانت كه از او سر زد ) .
1090 / 3 . محمد بن يحيى ، از احمد بن ابى زاهر ، از حسن بن موسى خشّاب ، از على بن حسّان ، از عبدالرحمان بن كثير ، از امام جعفر صادق عليه السلام روايت كرده است در قول خداى عزّوجلّ : « [ وَ ]
الَّذِينَ آمَنُوا وَ لَمْ يَلْبِسُوا - إِيمانَهُمْ بِظُلْمٍ »
« 1 » ( و در قرآن واو در صدر آيه نيست ) . و ترجمهء آيه اين است كه : « آن كسانى كه ايمان آوردند . حضرت فرمود كه : « به آنچه محمد صلى الله عليه و آله آن را آورد از ولايت » ، و نياميختند ايمان خود را به ستمى ، و حضرت فرمود كه : « آن ولايت را مخلوط به ولايت فلان و فلان . . . نگردانيدند ؛ زيرا كه آن ، ايمانى است با ظلم به هم آميخته » ( و از حديث چنين ظاهر مىشود كه حضرت صادق عليه السلام
« وَ لَمْ يَلْبِسُوا »
را به ضمّ يا خوانده باشد كه از لَبَس باشد و آن تَغطيه و پوشانيدن است ، و ليكن كسى را نديدم كه اين قرائت را از حضرت ، يا غير او نقل كرده باشد ) .
1091 / 4 . محمد بن يحيى ، از احمد بن محمد ، از ابن محبوب ، از حسين بن نُعيم صحّاف ، روايت كرده است كه گفت : سؤال كردم از امام جعفر صادق عليه السلام از قول خدا :
« فَمِنْكُمْ كافِرٌ وَ مِنْكُمْ مُؤْمِنٌ »
« 2 » ( كافر در قرآن ، پيش از مؤمن است . « 3 » پس ، يا اشتباه از راوى است ، و مؤيد اين حديث است كه بعد از اين مىآيد ، يا مضمون آيه مراد است ، نه لفظ آن . و بعضى گفتهاند كه اصل ، آن است كه مؤمن بر كافر مقدم باشد ؛ چنانچه در اين حديث واقع شده ، ليكن مانع از وقوع آن در قرآن بر اين نظم ، آن است كه اگر مؤمن را مقدّم مىداشت ، لازم مىآمد كه لفظ ، كافر مقارن لفظ جلاله واقع شود ؛ زيرا كه در قرآن بعد از آنچه مذكور شد ، مذكور است كه :
« وَ اللَّهُ بِما تَعْمَلُونَ بَصِيرٌ »
. و چون اين مانع در حديث بر طرف شد ، لفظ مؤمن را مقدم داشت ؛ چنانچه اصل است . و من مىگويم كه : اگر مقصود اين قائل ، بيان وجه تقديم و تأخير است به ابقاى اين لفظ بر قرآنيّت ، غلط است و اگر مراد ، بيان وجه آن است بعد از ادا كردن مضمون آيه و اختيار اين نظم و ترتيب ، وجه وجيهى است ؛ اگر تقديم كافر ، به جهت كثرت و غلبهء ايشان
هامش
( 1 ) . انعام ، 82 .
( 2 ) . تغابن ، 2 .
( 3 ) . اين نظر مترجم - / رحمه اللَّه - / بر اساس نسخهء موجود پيش وى بوده و بر اساس اين نسخه ، آيه ، مطابق با قرآن است .