نيستند ايشان مگر چون چهارپايان ، بلكه ايشان گمراهترند از روى راه » .
و فرموده است كه :
« لا يُقاتِلُونَكُمْ جَمِيعاً إِلَّا فِي قُرىً مُحَصَّنَةٍ أَوْ مِنْ وَراءِ جُدُرٍ بَأْسُهُمْ بَيْنَهُمْ شَدِيدٌ تَحْسَبُهُمْ جَمِيعاً وَ قُلُوبُهُمْ شَتَّى ذلِكَ بِأَنَّهُمْ قَوْمٌ لا يَعْقِلُونَ »
« 1 » ، يعنى : « جنگ نمىكنند با شما در حالتى كه مجتمع و متفق باشند ، مگر در دههاى حصاردار يا استوار شده ( و بمانند خندق و برج و حصار ) يا از پس ديوارها . كارزار ايشان در ميان خودشان سخت است . مىپندارى ايشان را مجتمع و متفق و دلهاى ايشان پراكنده و پريشان است . اينكه مذكور شد به سبب آن است كه ايشان گروهىاند كه عقل ندارند » .
و فرموده است كه :
« وَ تَنْسَوْنَ أَنْفُسَكُمْ وَ أَنْتُمْ تَتْلُونَ الْكِتابَ أَ فَلا تَعْقِلُونَ »
« 2 » ، يعنى : « و فراموش مىكنيد خودتان را و شما مىخوانيد كتاب خدا را ( كه تورات است ) آيا پس عقل نداريد ؟ » .
اى هشام ، بعد از آن ، خدا بسيارى را مذمت نموده و فرموده كه :
« وَ إِنْ تُطِعْ أَكْثَرَ مَنْ فِي الْأَرْضِ يُضِلُّوكَ عَنْ سَبِيلِ اللَّهِ »
« 3 » ، يعنى : « و اگر فرمانبردارى كنى بيشتر آنان را كه در زمينند ، گمراه مىگردانند تو را از راه خدا » .
و فرموده كه :
« وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ خَلَقَ السَّماواتِ وَ الْأَرْضَ لَيَقُولُنَّ اللَّهُ قُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْلَمُونَ »
« 4 » ، يعنى : « و هر آينه اگر بپرسى ايشان را ( يعنى كافران ) كه چه كسى آفريده آسمانها و زمين را ؟ هر آينه مىگويند : خدا . بگو : سپاس و ستايش از براى خدا است ، بلكه بيشتر ايشان عقل ندارند » .
و فرموده كه :
« وَ لَئِنْ سَأَلْتَهُمْ مَنْ نَزَّلَ مِنَ السَّماءِ ماءً فَأَحْيا بِهِ الْأَرْضَ مِنْ بَعْدِ مَوْتِها لَيَقُولُنَّ اللَّهُ قُلِ الْحَمْدُ لِلَّهِ بَلْ أَكْثَرُهُمْ لا يَعْقِلُونَ »
« 5 » ، يعنى : « و هر آينه اگر بپرسى ايشان را كه ، كه فرو فرستاده از آسمان آب باران را ، پس زنده ساخته به آن زمين را از پس مردن آن ؟ هر آينه مىگويند : خدا .
بگو كه سپاس و ستايش از براى خدا است » .
اى هشام ، بعد از آن ، [ عدهء ] كمى را مدح نموده و فرموده كه :
« وَ قَلِيلٌ مِنْ عِبادِيَ الشَّكُورُ »
« 6 » ، يعنى : « و اندكى از بندگان من بسيار شاكرند » . و فرموده كه :
« وَ قَلِيلٌ ما هُمْ
« 7 »
»
، يعنى : « و بسيار
هامش
( 1 ) . حشر ، 14 .
( 2 ) . بقره ، 44 .
( 3 ) . انعام ، 116 .
( 4 ) . لقمان ، 25 .
( 5 ) . عنكبوت ، 63 .
( 6 ) . سبأ ، 13 .
( 7 ) . ص ، 24 .