آيا پس عقل نداريد ؟ » .
و فرموده است كه :
« إِنَّا مُنْزِلُونَ عَلى أَهْلِ هذِهِ الْقَرْيَةِ رِجْزاً مِنَ السَّماءِ بِما كانُوا يَفْسُقُونَ * وَ لَقَدْ تَرَكْنا مِنْها آيَةً بَيِّنَةً لِقَوْمٍ يَعْقِلُونَ »
« 1 » ، يعنى : « به درستى كه ما فرود آورندگانيم بر مردم اين ده ، عذابى را از آسمان ، به سبب فسق ايشان ( يا به واسطهء آنچه بودند كه فسق مىنمودند ، و از دايرهء فرمان بيرون مىرفتند ) . و هر آينه به حقيقت كه واگذاشتيم از آن [ ده ] نشانهء روشنى را از براى گروهى كه عقل دارند » .
اى هشام ، به درستى كه عقل با علم و دانش است ، و خداى تعالى فرموده است كه :
« وَ تِلْكَ الْأَمْثالُ نَضْرِبُها لِلنَّاسِ وَ ما يَعْقِلُها إِلَّا الْعالِمُونَ »
« 2 » ، يعنى : « و اين داستانها كه گذشت ، بيان مىكنيم آنها را از براى مردمان و در نمىيابند آنها را مگر علما و دانايان » .
اى هشام ، بعد از اين ، آنان را كه عقل ندارند ، مذمت فرموده و فرموده است كه :
« وَ إِذا قِيلَ لَهُمُ اتَّبِعُوا ما أَنْزَلَ اللَّهُ قالُوا بَلْ نَتَّبِعُ ما أَلْفَيْنا عَلَيْهِ آباءَنا أَ وَ لَوْ كانَ آباؤُهُمْ لا يَعْقِلُونَ شَيْئاً وَ لا يَهْتَدُونَ »
« 3 » ، يعنى : « و چون گفته شود به ايشان كه پيروى كنيد آنچه را كه خدا فرو فرستاده ، مىگويند : بلكه پيروى مىكنيم آنچه را كه يافتيم پدران خويش را بر آن . آيا ( ايشان را پيروى مىنماييد ) هر چند كه بوده باشند پدران ايشان كه در نيابند چيزى را و راه راست نيابند » .
و فرموده است كه :
« وَ مَثَلُ الَّذِينَ كَفَرُوا كَمَثَلِ الَّذِي يَنْعِقُ بِما لا يَسْمَعُ إِلَّا دُعاءً وَ نِداءً صُمٌّ بُكْمٌ عُمْيٌ فَهُمْ لا يَعْقِلُونَ »
« 4 » ، يعنى : « و داستان آنان كه كافر شدند ، چون داستان كسى است كه بانگ مىزند به آنچه نمىشنود ، مگر خواندن و آوا ؛ زيرا ايشان كرانند از شنيدن سخن حق ، گنگانند از گفتن آن ، كورانند از ديدن راه راست . پس ايشان عقل ندارند » .
و فرموده است كه :
« وَ مِنْهُمْ مَنْ يَسْتَمِعُونَ إِلَيْكَ أَ فَأَنْتَ تُسْمِعُ الصُّمَّ وَ لَوْ كانُوا لا يَعْقِلُونَ »
« 5 » ، يعنى :
« و از ايشان كيست كه گوش مىدهد به سوى تو ؟ آيا پس تو مىشنوانى كران را ؛ هر چند بوده باشند كه درنيابند و تعقل نكنند » .
و فرموده است كه :
« أَمْ تَحْسَبُ أَنَّ أَكْثَرَهُمْ يَسْمَعُونَ أَوْ يَعْقِلُونَ إِنْ هُمْ إِلَّا كَالْأَنْعامِ بَلْ هُمْ أَضَلُّ سَبِيلًا »
« 6 » ، يعنى : « بلكه آيا مىپندارى آنكه بيشتر ايشان مىشنوند يا عقل دارند و مىيابند ؟
هامش
( 1 ) . عنكبوت ، 34 و 35 .
( 2 ) . عنكبوت ، 43 .
( 3 ) . بقره ، 170 .
( 4 ) . بقره ، 171 .
( 5 ) . يونس ، 42 .
( 6 ) . فرقان ، 44 .