دوم نظريه كلبى است كه به محمد صلى الله عليه وآله وسلم باز مى گردد . ( 1 )
آلوسى گويد : فراء معتقد است كه ضمير شيعته به پيامبر ما حضرت
محمد صلى الله عليه وآله وسلم باز مى گردد . . . وگاه كسى را كه در زمان پيشين بوده شيعه كسى كه
پس از أو آمده است دانند ، واز همين باب است گفتار كميت رحمه الله :
ومالي الا آل أحمد شيعة * ومالي الا مشعب الحق مشعب ( 2 )
( مرا جز شيعه آل احمد بودن چيزى نيست ، ومرا جز راه حق راهى نباشد ) .
علامه طباطبائى رحمه الله گويد : شيعه به گروهى كه پيرو گروه ديگرند وپا جاى پاى
آنان مى نهند گويند . وخلاصه هر كس كه در راه وروش كسى با وى موافقت كند
شيعه أو است خواه از نظر زمان مقدم باشد يا مؤخر ، چنان كه خداوند مى فرمايد :
وحيل بينهم وبين ما يشتهون كما فعل باشياعهم من قبل ( 3 ) ( وميان آنان
وآنچه مى خواستند فاصله افتاد همان گونه كه با پيروان آنان پيش از اين چنين
معامله شد ) .
پس از ملاحظه گفتار ونظريات مفسران اين اطمينان حاصل مى شود كه
ضمير در شيعته مى تواند به شخص مقدم بر إبراهيم عليه السلام مانند نوح عليه السلام يا مؤخر از
أو مانند حضرت محمد صلى الله عليه وآله وسلم باز گردد . بنابر اين ممكن است كه ضمير به برادر
ووصى وگنجينه علم پيامبر كه به منزله جان وروح حضرتش بود نيز بازگردد ، با
توجه به اين كه دليل نقلي هم از طريق أهل بيت عليهم السلام در اين زمينه رسيده است كه
مطلب را تأييد مى كند :
امام صادق عليه السلام درباره اين آية فرمود : يعنى إبراهيم عليه السلام از شيعان علي عليه السلام
هامش
( 1 ) - تفسير كبير 26 / 146 .
( 2 ) - روح المعاني .
( 3 ) - تفسير الميزان 17 / 153 . وآية در سوره ء سبا / 54 .