معروف نيست ، بلكه ظاهر آن است كه با آنان مانند ساير مسلمانان معاشرت
مى كرده اند ، واين كه اين گونه معاشرت را در زمانهاى در از حمل بر تقيه كنيم در
غايت بعد است . وگاه از اين شبهه اين گونه پاسخ داده اند كه بيشتر مردم از ترس
سلطان جور اظهار دشمنى وبيزارى از أئمة عليهم السلام مى كرده اند ودر واقع ناصبي
نبوده اند . اما اين پاسخ درست نيست ، زيرا ظاهر قول وفعل هر كس حجتي بسيار
خوب است كه نمى توان آن را ناديده گرفت . وبهترين پاسخ همان است كه شيخ
ما مرتضى رحمه الله داده است كه أغلب احكام شرعي در عصر امام باقر وامام
صادق عليهما السلام منتشر شده است ، ومانعى ندارد كه كفر ناصبيان نيز از همان احكام
باشد ، بنابر اين ياران أئمة در دولت بنى أمية با ناصبيان آميزش داشتند بدون آن كه
از حكم آنان با خبر باشند ، اما خود أئمة - صلوات الله عليهم - معلوم نيست كه در غير
مقام تقيه با ناصبيان وخوارج آميزش داشته باشند ، والله أعلم . ( 1 )
هامش
( 1 ) - مصباح الفقيه ، كتاب الطهارة / 568 .