تقديم به روان پاك پدر بزرگوارم مرحوم حاج شيخ غلامرضا نمائى كه مرا علم دين آموخت .
مترجم
گفتار مترجم
كلام شيعه از بطن حديث شيعه برمىخيزد و با فلسفهء شيعه آميخته است . در احاديث شيعه ، بر خلاف احاديث مذاهب اسلامى ديگر ، مسايل عميق ماوراء الطبيعى يا اجتماعى مورد تجزيه و تحليل قرار گرفته است .
حقيقت اين است كه طرح بحثهاى عقلى عميق در معارف اسلامى نخستين بار به وسيلهء امير المؤمنين عليه السّلام در خطب و دعوات و مذاكرات آن حضرت مطرح شد . او بود كه اولين بار دربارهء ذات و صفات بارىتعالى و دربارهء حدوث و قدم ، بساطت و تركيب ، وحدت و كثرت و غير اينها سخنان عميقى بيان كرد . « 1 » شيخ صدوق نقل مىكند : « 2 » « روزى كه جنگ جمل به پا بود عربى برخاست و روى به امير المؤمنين عليه السّلام كرد و گفت : يا امير المؤمنين ! تو قائل به يكتايى خدا هستى ؟ مردم از هر سو بر او تاختند كه چه هنگام اين سخن بود ؟ مگر نبينى كه امير المؤمنين پريشان خاطر است ؟ امير المؤمنين فرمود : دست از او برداريد كه خواستهء اين عرب همان است كه ما بر سر آن با اين مردم مىجنگيم . » سپس با بردبارى و با دقت و ظرافتى خاص سؤال او را پاسخ گفت .
او در جايى ديگر در نهج البلاغه در وصف بارىتعالى مىفرمايد : « 3 »
. . . صفتهاى او تعريف ناشدنى است و به وصف در نيامدنى ، و در وقت ناگنجيدنى ، و به زمانى مخصوص نابودنى ، به قدرتش خلايق را بيافريد ، و به رحمتش بادها را بپراكنيد ، و با خرسنگها لرزهء زمين را در مهار كشيد . سرلوحهء دين شناختن اوست ؛ و درست شناختن او ، باور داشتن او ؛ و درست باور داشتن او ، يگانه انگاشتن او ؛ و يگانه انگاشتن او ، او را بسزا اطاعت نمودن ؛ و بسزا اطاعت نمودن او ، صفتها را از او زدودن ، چه هر صفتى گواه است كه با موصوف دوتاست و هر موصوف نشان دهد كه از صفت جداست ،
هامش
( 1 ) - شهيد مرتضى مطهرى ، آشنائى با علوم اسلامى ، كلام ، عرفان ، انتشارات صدرا ، قم ، بىتا ، ص 52 ، 54 .
( 2 ) - ابن بابويه قمى [ شيخ صدوق ] ، الخصال ، ترجمهء سيد احمد فهرى زنجانى ، انتشارات علميه اسلاميه ، بىتا ، ص 2 - 3 .
( 3 ) - نهج البلاغه ، ترجمه دكتر سيد جعفر شهيدى ، انتشارات و آموزش انقلاب اسلامى ، تهران ، 1371 ، ص 2 - 3 .