اصالت اين آثار دلالت دارد .
بحث ذيل دربارهء آثار علامه شامل دو بخش است . يك ، هر موضوعى كه علامه كتابهايى درباره آن تصنيف كرده است جداگانه بحث خواهد شد . هدف ما در اينجا تعيين نظم تاريخى آثار مربوط به آن و بيان اهميت نسبى و مشخصات ويژه هر كتاب است .
دو ، فهرست منظم الفبايى اين آثار در بخش ضميمه آمده و سعى شده است دقيقا همان عنوانهايى نقل شود كه خود علامه آنها را به كار برده است . در عنوانهاى متفاوت ترجيحا آنچه در خود متن آمده نقل شده است . در مورد كتابهايى كه از بين رفته و عنوان آن در فهرست خ و ام متفاوت است هيچ ترجيح منطقى اعمال نشده و فقط اختلاف عنوانها ذكر شده است . اطلاعات اين فهرست در ابتدا شامل عنوان كتاب همراه با اشاره به جايى است كه نام اين كتاب براى نخستين بار در آن ذكر شده است . ام ، خ ، يا خ / ام نشان مىدهد كه فهرست مذكور در همهجا شامل نام اين كتاب مىباشد . خ * نشان مىدهد كه فقط بعضى از نسخهها شامل اين عنوان است و كاملا مشهود است كه اين عنوان را در مراحل بعدى به اين فهرست افزودهاند . خ * * نشان مىدهد كه در هيچيك از نسخههايى مورد بحث در فهرست خ اين عنوان نيامده است . اما آقا بزرگ تأكيد مىكند كه نسخههايى از فهرست خ وجود دارد كه شامل اين عنوان مىشود . اين الحاقات بسيار متأخر است و تقريبا نمىتوان آنها را معتبر دانست . ام * نشان مىدهد كه تمام نسخههاى فهرستام اين عنوان را ندارد .
اين معمولا به علت اشتباه كاتبان است و اشارهاى در مورد صحت اعتبار آن نمىباشد . شد [ - شواهد درونى ] نشان مىدهد كه كتاب مورد بحث براساس شواهد درونى معتبر است هر چند در هيچيك از اين دو فهرست نام آن نيامده است . ذ [ - الذريعه ] نشان مىدهد كه آقا بزرگ در الذريعه اين كتاب را منسوب به علامه مىداند بدون آنكه دليلى بر صحت اين انتساب بياورد . ذ * نشان مىدهد كه كتاب مورد بحث را نويسندگان متأخر منسوب به علامه دانستهاند و در الذريعه ، در فصل مربوط ، به آن اشاره شده است . ر ع [ - رياض العلما ] نشان مىدهد كه افندى ، در كتابش رياض العلما آن را منسوب به علامه دانسته در صورتى كه در فهرست الذريعه نيامده است .
اين فهرست علاوه بر اين به الذريعه آقا بزرگ اشاره مىكند كه شامل اطلاعات باارزش بيشترى دربارهء اين كتابها و مخصوصا جايگاه اغلب نسخههاى خطى در كتابخانههاى خصوصى ايران و عراق مىباشد . چون الذريعه در دسترس همگان قرار دارد ، اطلاعاتى كه
انديشه هاى كلامى علامه حلى ( فارسى ) — صفحة 53
مساهمون: زابينه اشميتكه
ص٥٣