716 حميضه بن ابى نمى مكى ( ف 720 ) همرأيى با شيعيان پيشنهاد كرد به مدينه بتازند و قبر ابو بكر و عمر را ويران كنند و اولجايتو از اين رأى حمايت كرد . اما اين طرح اجرا نشد زيرا مهاجمان مغول از لشكريان عرب به سردارى امير محمد بن عيسى شكست خوردند . « 1 » اولجايتو اندكى بعد از اين واقعه درگذشت « 2 » . اين روايت بروشنى نشان مىدهد كه اولجايتو تا پايان عمر بر مذهب تشيع باقى بود .
دلايل محكمى در دست است كه علامه و پسرش در نيمهء اول سال 715 در سلطانيه بودند . « 3 » احتمال مىرود علامه در فاصلهء زمانى بين 3 جمادى الاول سال 715 « 4 » و 14 محرم سال 716 « 5 » سلطانيه را به قصد حلّه ترك كرده باشد . بروشنى معلوم نيست علامه چه مدتى از عمر خود را در سلطانيه گذارند امّا مسلم است كه او در 26 جمادى الاول سال 716 « 6 » يعنى چهار ماه قبل از درگذشت اولجايتو ، در 27 رمضان سال 716 ، در سلطانيه زندگى مىكرد .
4 - سالهاى آخر زندگانى علامه
از منابع مختلف استنباط مىشود كه علامه بيشتر اين ايام را در حلّه گذرانده و در آنجا سرگرم تدريس بوده است . شواهدى در دست است كه سيد مهنأ بن سنان ، كه پيشتر قاضى
هامش
( 1 ) - اشپولر ، 159 ؛ ى ، راغب « واقعهاى مبهم در تاريخ فاطميان » تحقيقات اسلامى ابن كيثر ، 14 : 78 ؛ نيز مقريزى 2 / 1 : 8 - 147Ra ? gib Y . " Un e ? pisode obscur d'Histoire Fatimide . " Studia Islamica 48 ( 1978 ) : 131 .( 2 ) - ابن تغرى بردى ، 9 : 9 - 238 ؛ ابن كثير ، 14 : 78 .
( 3 ) - فخر المحققين در 6 ربيع الاول يا ربيع الآخر سال 715 رسالهء معراج اليقين فى شرح نهج المسترشدين را در سلطانيه نوشت . ر . ك : ذريعه 21 : 236 .
( 4 ) - در اين تاريخ علامه بخشى از تذكرهاش را در سلطانيه به پايان رسانده بود . ر . ك : حسن بن يوسف بن مطهر حلى ، تذكرة الفقهاء ( تهران ، مرتضويه ، 1984 ) ، 2 : 289 ؛ نيز شيروانى ، فهرست نسخههاى خطى كتابخانه وزيرى ( تهران ، 1350 ش ) 1 : 3 - 52 ؛ فهرست كتب كتابخانهء مباركهء آستان قدس رضوى ( مشهد ، 1305 ش ) 5 : 383 .
( 5 ) - در اين تاريخ علامه بخشى ديگرى از تذكره را در حله به پايان رساند . ر . ك : تذكره ، 1 : 295 ؛ به هر جهت ر . ك : م . ت . دانشپژوه ، « نسخههاى خطى كتابخانه آية الله رضوى در شهر كاشان ، نشريه كتابخانهء مركزى دانشگاه تهران دربارهء نسخههاى خطى 7 ( تهران ، 1355 ) : 33 و فهرست رضوى ، 5 : 352 كه در آن جا تاريخى ذكر نشده است .
( 6 ) - در اين تاريخ او بخشى ديگرى از تذكرهاش را نوشت ؛ ر . ك : تذكره ، 2 : 541 ؛ نيز ر . ك : فهرست رضوى ، 5 : 383 .