ايران و عراق را به مذهب شيعه درآورد امّا ظاهرا موفق نشد . « 1 »
دربارهء تأثير علامه حلى در تشرف اولجايتو به مذهب تشيع منابع مختلف اختلافنظر دارند . برخى از نويسندگان شرح احوال علامه معتقدند كه او بيشترين سهم را در قبولاندن حقانيت مذهب شيعه به اولجايتو داشت . « 2 » دو مطلب در خصوص علت اين جلب توجه ايلخان نقل شده است . « 3 »
بنابر نقلى « 4 » اولجايتو در حالت خشم همسرش را طلاق داد و بعدا سخت از اين كار پشيمان شد . اما فقيهان دربار راهى براى بطلان طلاق او در مذهب خود نيافتند و تنها توانستند پيشنهاد كنند كه شايد فقيهى شيعه بتواند آن را باطل كند . از اينرو علامه را به دربار طلبيدند و او با فقيهان سنى به مناظره برخاست . توفيق او در شكست رقيبانش در مناظره چنان در اولجايتو مؤثر افتاد كه مذهب شيعه را اختيار كرد . « 5 »
و بنابر نقلى ديگر « 6 » اولجايتو بزرگان چندين مذهب اسلامى را به دربار فرا خواند و به آنان امر كرد دربارهء مسايل مختلف كلامى بحث كنند . تأثير گفتار علامه بر اولجايتو سبب تشرف او به مذهب شيعه شد .
منابع تاريخى آن دوران اين دو مطلب را تأييد نمىكند . بعضى از اين منابع عامل اصلى تشرف اولجايتو را به مذهب شيعه در سال 709 ، عالم شيعى ديگرى به نام تاج الدين
هامش
( 1 ) - محمد بن عبد الله بن بطوطه ، سفرنامه ابن بطوطه ، 1325 - 1354 ميلادى ( ترجمه و تجديدنظر و يادداشتها از متن عربى چاپ س . دفرمرى و ب . ر . سانگتى از ه . ا . ر . گيب ، كمبريج ، 71 - 1958 ) ، 2 : 8 - 58 ؛ ابو المحاسن جمال الدين يوسف بن تغرى بردى ، النجوم الزاهرة فى ملوك المصر و القاهرة ( قاهرة : در الكتب المصريه ، 92 - 1348 ) ، 9 : 238 ؛ نيز ر . ك : زرياب 466 كه خلاصهاى از اخبار شاه طهماسب صفوى به نام تكملة الاخبار را نقل مىكند . نيز ابن كثير ، 14 : 77 ؛ اشپولر 202 يادداشت 78 . ظاهرا اولجايتو در ترغيب درباريان براى تشرّف به مذهب شيعه موفقيت بيشترى داشت . ر . ك : قاشانى ، 99 .
( 2 ) - مانند افندى ، 1 : 361 .
( 3 ) - خوانسارى ، 2 : 279 به بعد ؛ امين العاملى ، 24 : 231 به بعد .
( 4 ) - خوانسارى ، 2 : 80 - 279 .
( 5 ) - منابع تاريخى از چنين واقعهاى نام نبردهاند ، اما در محرم سال 707 مناظرهاى بين نظام الدين عبد الملك و رقيب حنفىاش در مورد زنا و مشروعيت ازدواج با مادرى و دختران مادر ( قاشانى 89 - 90 ) پيش آمد . در طى مناظره كه حنفيان براى پيروزى بر نظام الدين آن را آغاز كرده بودند ، دو طرف بسيار تعصب ورزيدند و اين واقعه سبب شد كه اولجايتو از هردو مذهب روى گردان شود ( همان ) روايت تذكرهنويسان شيعه ممكن است براساس اين واقعه باشد گرچه اين قبل از زمان علامه بود .
( 6 ) - خوانسارى 2 : 279 ؛ ابن بطوطه نفوذ علامه را در تشريف اولجايتو به مذهب تشيع قطعى مىداند ر . ك :
ابن بطوطه 2 : 57 ؛ نظر ابن كثير نيز چنين است ، 14 : 77 .