اختلاط كلام و فلسفه در افكار اماميان در دورههاى بعد كه علاوه بر اين با عواملى از فلسفهء اشراق سهروردى ( ف 586 ) و تفكر صوفيانهء ابن عربى ( ف 638 ) آميخته بود ، خواجه نصير الدين نفوذى بيشتر از علامه داشت . نخستين نمايندهء برجستهء اين طرز تفكر ابن ابى جمهور احسائى ( ف بعد از سال 904 ) بود . « 1 » در مرحلهء بعدى عبد الرزاق لاهيجى ( ف 1092 ) فلسفه را تا حد زيادى جانشين كلام اماميان كرد . « 2 » اما اين جريان فقط تأثير ناچيزى بر تشيع داشت . « 3 » سرانجام كلام سنتى كه علامه مؤسس آن بود اهميت بيشترى پيدا كرد .
هامش
( 1 ) - ر . ك : مادلونگ « تركيب علم كلام ، فلسفه و عرفان از نظر ابن ابى جمهور » 147 - 156Madelung , W . f . " Ibn Abu ? Gumhu ? r al - Ahsa ? l ? s Synthesis of Kala ? m philosophy and Sufism . " In La Signification du Bas Moyen age dans l'histoire et La Culture du monde musulman : Actes du 8 eme Congres de l'Union europe ? enne des arabisants et islamisants ( Aix - in - provence , 1976 ) , 147 - 56 . Aix - en - provence , 1978 .همو ؛ نقش شيعيان .
( 2 ) - همان ، 367 .
( 3 ) - همان ، 367 .