وجود مجرد « 1 » و يا وجود محض « 2 » مىباشد ، كه قويترين شكل وجود است . ممكنات براى وجود خود به علتى نياز دارند . زيرا آنها ، بر خلاف خداوند ، نمىتوانند واجب بالذات باشند . « 3 » بنابراين وجود محض و همتاى خداوند نيستند بلكه وجودشان از خداوند ضعيفتر است . « 4 » بهعلت اين اختلاف ، وجود خداوند و ممكنات بالتواطؤ نيست . بلكه مىتوان گفت وجود آنها فقط بالتشكيك است . « 5 »
به عقيدهء ابن سينا ، وجود خداوند عين ماهيت اوست . « 6 » در حالىكه وجود ممكنات غير ماهيت آنهاست . « 7 » نسبت بين ماهيت و وجود را چنين وصف كردهاند كه وجود عارض بر
هامش
در مورد اين نظر در كتابهاى علامه ر . ك : معارج 112 پ ؛ تسليك 51 ر .
( 1 ) - ابن سينا ، الهيات ، 2 : 347 .
( 2 ) - غزالى ، مقاصد ، 2 - 251 ، 289 .
( 3 ) - ابن سينا ، الهيات ، 2 : 347 ؛ همو ، نجاة ، 261 ؛ غزالى ، مقاصد ، 289 ؛ در مورد اين نظر در كتاب علامه ر . ك : معارج 79 ر .
( 4 ) - علامه ، ايضاح المقاصد ، 5 - 6 ، در موردنظر ابن سينا درباره وجود ر . ك : ا . بهلر ، جهان لا يتناهى ،E . Behler , Die Ewigkeit der Welt , problemgeschictl iche Untersuchungen zu den Kontroversen um Weltanfang und Weltendlichkeit im Mittelalter . Teil 1 : Die problemstellung in der arabischen und ju ? dischen philosophie des Mittelalters ( Mu ? nchen : 1965 ) , 95 ff .ج . حورانى مطالبى دربارهء « نظريهء ابن سينا دربارهء واجب الوجود و ممكن الوجود » 78 - 86 ترجمه كرده است .
( 5 ) - ابو الفتح محمد بن عبد الكريم شهرستانى ، مصارعة الفلاسفة ( به اهتمام سهير محمد مختار ، مؤلفات الشهرستانى ش 1 . قاهره 1976 ) ، 45 ؛ نيز ر . ك : و مادلونگ « رسالهء جدلى شهرستانى در مخالفت با ابن سينا و اعتراض نصير الدين طوسى بر او »W . Madelung , " As - Sahrastani's Streitschrift gegen Avicenna und ihre Widerlegung durch Nasl ? r ad - Dl ? n at - Tu ? sl ? , " in Akten des VII Kongresses fur Arabistik und Islamwissenschaf t ( Go ? ttingen , 1974 . Edited by A Dietrich . Abhandlungen der Akademie der Wissenschaften in Go ? ttingen , phil . - hist . Klasse , dritte Folge , 98 . Go ? ttingen : Vandenhoeck Ruprecht 1976 ) , 253 .در مورد اين نظر در كتابهاى علامه ر . ك : معارج ، 113 ر ؛ مناهج ، 93 ر ؛ نهاية المرام ، 12 ر ؛ كشف الخفا 34 پ - 35 ر .
( 6 ) - ابن سينا ، رساله 9 - 18 ؛ الهيات ، 2 : 344 ؛ غزالى ، مقاصد 252 ، 289 . در مورد اين نظر در كتابهاى علامه ر . ك : اسرار ، 208 پ ؛ مناهج ، 79 پ - 93 ر .
( 7 ) - غزالى ، مقاصد ، 289 ؛ در مورد اين نظر در كتابهاى علامه ر . ك : اسرار 172 پ ؛ مناهج 97 پ - 93 ر ، تسليك 6 ر .