بيافريند . « 1 » آنان بيشتر بر امكان معجزه بهعنوان نشانههايى براى پيشگويى از آمدن پيامبرى در آينده تأكيد داشتند . « 2 »
گروه ديگرى كه از امكان معجزات غيرنبوى جانبدارى مىكردند صوفيان بودند ؛ « 3 » آنان نيز مانند اشاعره بر قدرت مطلق خداوند كه آفرينش كرامت براى اوليا در يد قدرت او بود تأكيد داشتند . « 4 » معتزليان و اشعريان ، همرأى با مدافعان معجزات غيرنبوى ، روا مىدانستند كه اين كرامات مىتواند براى تأييد صلاح يا ولايت « 5 » باشد و يا كرامتى براى يكى از اوليا باشد . « 6 »
اماميان ، نيز بر طبق اصل امامتشان و مطابق سنت امكان معجزه غيرنبوى را تأييد مىكردند . « 7 » اما ، بر خلاف مذهب ابو الحسين بصرى و اشعريان و صوفيان ، آنان معتقد بودند كه معجزه براى تأييد يك ادعاست . شريف مرتضى مىگويد :
آنچه دلالت بر صحت نظر ما دارد اين است كه معجزات صحت ادعايى را كه با آن مطابقت دارد تأييد مىكند . اگر مدعيى همراه با معجزه ادعاى نبوت كند ، اين معجزه دليلى است بر نبوت او و اگر ادعاى امامت كند ، دليلى است بر امامت او ، و اگر ادعاى صلاح ، فضيلت و مرتبه كند دليلى است بر تأييد ادعاى او . بنابراين مسلم است كه ادعا
هامش
( 1 ) - مثلا بغدادى ، اصول الدين ، 158 ؛ جوينى ، ارشاد ، 316 ، 319 .
( 2 ) - جرجانى ، 178 .
( 3 ) - اشعرى ، مقالات ، 9 - 438 .
( 4 ) - مثلا ابو القاسم عبد الكريم قشيرى ، الرسالة القشيرية فى علم التصوف ( بولاق ، 1287 ) ، 206 ؛ ابو الحسن على بن عثمان هجويرى ، كشف المحجوب لارباب القلوب ، ترجمه نيكلسون ، يادبود . ا . ج . و . گيب ، ج 17 ، لندن ، لوزاك ، 1911 ) ، 218 ؛ براى اطلاع بيشتر نيز ر . ك : گرامليش ، معجزه 95 به بعد .
( 5 ) - بيشتر صوفيان معتقدند كه يك ولى در حضور مردم نبايد اظهار ولايت كند زيرا ممكن است مناسب حال او نباشد . ر . ك : رازى ، تفسير ، ج 11 ، باب 21 : 93 ؛ در اين مورد نيز ر . ك : گرامليش ، معجزه ، 9 - 43 .
( 6 ) - هجويرى ( 3 - 212 ) مىگويد : « رواياتى [ از قرآن و حديث در اهميت مقام اوليا از نظر خداوند ] نشان مىدهد كه خداوند اوليايى دارد كه آنان را به محبت خويش ممتاز گردانيده است و آنان را براى فرمانروايى در قلمرو خود برگزيده و ايشان را انتخاب كرده است كه افعال او را آشكار كنند و به انواع كرامات بر آنان منت نهاده و از آفات طبيعى مبرّايشان كرده است . نيز ر . ك : ر . هارتمان ، رساله قشيرى در علم تصوف 154 - 155 .Hartmann , R . Al - Kushairl ? s Darstellung des Su ? fitums . Tu ? rkische Bibliothek , Vol . 18 . Berlin : Mayer Mu ? ller 1914 .( 7 ) - خاندان نوبختى ، كه تحتتأثير آراى معتزليان اين امكان را رد مىكردند ، از اين گروه مستثنى بودند .
ر . ك : مادلونگ « اماميه » 16 .