به پيامبران مىباشد . دوم ، معجزات غيرنبوى كه براى اثبات صحت ادعاى صلاح ظاهر مىشود ؛ سوم ، معجزات غيرنبوى كه براى اكرام صاحب كرامت رخ مىدهد . اما همه اين معجزات تنها در صورتى ظاهر مىشود كه در آن مصلحتى براى بنده باشد . « 1 »
علاوه بر اين بغداديان ، بر خلاف بهشميه ، امكان معجزه را بهعنوان نشانههاى پيشگويى از آمدن پيامبرى در آينده قبول داشتند . « 2 » ابن ملاحمى نيز اين را روا مىدانست . « 3 » علامه در اين مورد از او پيروى كرد . « 4 »
در مورد اشعريان ، علامه بدرستى بيان كرد كه امكان كرامت براى اوليا مورد قبول جمهور آنان است . ابو اسحاق اسفراينى ( ف 418 ) ، كه عقيده داشت معجزات غيرنبوى به درجهء معجزات نبوى نمىرسد ، جداى از اين گروه بود . « 5 » ابو عبد الله حليمى ( ف 403 ) نيز چنين نظرى داشت . « 6 » اشعريان در مورد امكان معجزات غيرنبوى استدلال مىكردند كه نظر به قدرت مطلق خداوند ، آفرينش معجزه براى غير پيامبران ممكن است . « 7 » بهعلاوه آيات قرآنى دلالت بر وقوع حقيقى چنين امرى دارد . « 8 » تعدادى از متكلمان اشعرى مجاز مىدانستند كه خداوند براى قبول درخواست كسى كه ادعاى او را اجابت كرده معجزهاى
هامش
( 1 ) - فائق ، 160 ر . ابن اخشيد ، از معتزليان متقدم كه ظاهرا از پيروان ابو على بود و بشدت با آراء ابو هاشم مخالفت مىكرد ، از نظر عقلى امكان معجزه براى امامان را مىپذيرفت ( مادلونگ « انديشههاى كلامى اماميه و معتزله » ، ( مكتبها و فرقههاى اسلامى در سدههاى ميانه ) ، [ اين كتاب را آقاى جواد قاسمى به فارسى ترجمه كردهاند . ترجمه فارسى ص 131 ]W . Madelung , « Imamism and Mu'tazilite Theology Theology » in Religious schools and Sects in Medieval Islam London : Variorum Reprints , 1985 , 29 .( همان 24 ؛ گرامليش ، معجزه ، 98 ) . اما براساس دلايل نقلى امكان وقوع آن را رد مىكرد . ( ابن ملاحمى ، فائق ، 158 پ ، 160 پ ) .
( 2 ) - همان ، 160 پ .
( 3 ) - همان ، 160 پ - 161 ر .
( 4 ) - معارج ، 124 پ .
( 5 ) - و . مادلونگ ، « اسفراينى » ، دايرة المعارف اسلام ، 4 : 108 ؛ گرامليش ، معجزه ، 90 - 98 .
( 6 ) - همان ، 90 - 98 ؛ ل ، گارده ، « كرامت » ، دايرة المعارف اسلام ، 4 : 616 .
( 7 ) - جوينى ، ارشاد ، 319 ؛ جرجانى ، 243 .
( 8 ) - مثالهاى معمولى از قرآن داستان مريم و قصه اصحاب كهف مىباشد ؛ ر ك جوينى ، ارشاد ، 320 ؛ متولى ، 50 ؛ رازى ، اربعين ، 6 - 385 ؛ همو ، تفسير ج 11 ، باب 21 : 82 به بعد ، 86 به بعد ؛ در مورد انواع معجزات قرآنى ر ك گرامليش ، معجزه 74 به بعد و در مورد دلايل مختلف براساس اخبار ، همان ، 81 به بعد .