بياورند . . . دوّم ، او از امور غيبى خبر داد كه به تواتر و از آيات قرآنى كه به آن اشاره دارد معلوم است . . . و اين مسلما يك معجزه است . سوم معجزاتى كه كليات آن به تواتر از او نقل شده است ولى از جزئيات آن چيزى نقل شده است . مانند شكافته شدن ماه ( انشقاق قمر ) ، سير كردن مردم بسيار با غذايى اندك و جارى كردن آب از بين انگشتانش و معجزاتى ديگر از اين قبيل . « 1 »
علامه تصريح مىكند كه معجزهاى كه صحت ادعاى نبوت را تأييد مىكند بايد در جهت ادعاى او و هماهنگ با آن باشد . منظور او از اين گفته آن است كه مدعى از خداوند معجزهاى خاص براى تأييد مدعايش درخواست مىكند . اگر آن معجزه رخ دهد ادعاى او تأييد مىشود اما اگر خداوند معجزهاى متفاوت بيافريند اين معجزه نادرستى آن را ثابت مىكند . معجزه را بايد خداوند بيافريند و شامل نقض عادت او باشد . « 2 » اين شرايط مورد قبول معتزليان و هم اشعريان بود . « 3 » علاوه بر اين بعضى معجزات مانند قرآن ممكن است همراه با به مبارزه طلبيدن مردم براى آوردن شبيه آن باشد ( تحدّى ) « 4 » كه آنان از آوردن
هامش
( 1 ) - مناهج ، 98 پ - 99 ر . نيز ر . ك : منتهى الوصول 101 پ - 102 ر ؛ معارج ، 123 پ ؛ نهج المسترشدين ، 2 - 311 ؛ تسليك ، 70 ر - پ .
( 2 ) - نهج المسترشدين ، 306 ؛ منتهى الوصول ، 108 پ - 109 ر .
( 3 ) - مثلا ر . ك : مانكديم ، 569 به بعد ؛ عبد الجبار مغنى ، 15 : 199 ؛ ابن ملاحمى ، فائق ، 153 ر به بعد ؛ شريف مرتضى ، « مجموعه » 65 ؛ ميثم بحرانى ، 127 به بعد ؛ مانكديم ( 569 ) نقل مىكنند كه ابو القاسم كعبى روا مىدانست كه معجزه بر دعوى بر آن مقدم باشد . در مورد مثالهايى براى اين شرايط در آثار اشعرى ، ر . ك :
عبد القاهر بن طاهر بغدادى ، الفرق بين الفرق ( به اهتمام محى الدين عبد الحميد ، قاهره : دار التراث ، بىتا ) ، 344 ؛ همو ، اصول الدين 2 - 171 ؛ ابو بكر محمد باقلانى ، كتاب البيان عن الفرق بين المعجزات و الكرامات ( به اهتمام مك كارتى ، منشورات جامعة الحكمة فى بغداد . سلسلة علم الكلام ش 2 ، بيروت ، مكتبة شرقيه ، 1958 ) ، باب 51 - 56 ؛ جوينى ، ارشاد ، 307 به بعد ؛ اسفراينى 152 ؛ متولى 50 - 51 ؛ نيز ر . ك : گرامليش ، معجزات و كرامت اولياء الله ، 23 - 37Gramlish , Die Wunder der Freunde Gottes : Theologien und Erscheinungsform en des islamischen Heiligenwunders . Freiburger Islamstudien , Vol . 11 . Wiesbaden : Steiner .( 4 ) - مناهج 98 پ - 99 ر ؛ تسليك 70 ر - پ ؛ علامّه در انوار ش ( 184 ) مدعى است كه تحدى شرطى است كه لازمه هر معجزهاى مىباشد . با تحدّى مىتوان معجزه نبوى را از غيرنبوى بازشناخت . اين شرط مورد تأييد معتزليان كه تحدى را محدود به قرآن مىدانند نيست . اشعريان برعكس ، معمولا تحدى را از شرايط لازمى مىدانند كه لازمه هر معجزه نبوى است . ر . ك : آنتز ، معجزهء نبوىAntes , p . , prophetenwunder in der As'arl ? ya bis al - Gaza ? li ? ( Algazel ) . Islamkundliche - Untersuchungen , vol . 2 . Freiburg : Klaus Schwarz , 1970 .گرامليش ، معجزه 9 - 28 ؛ نيز متولى 51 ) . به نظر آنان تحدى در مورد معجزه نبوى آن را از معجزه