يعنى خدا بهتر از همه مؤمن و كافر را مىشناسد و اساساً مقصود اين است كه خدا بهتر ميداند كه من كتاب هدايت را از جانب او آوردهام و شما دچار ضلالت هستيد و به زودى مرا بر شما غالب خواهد كرد . سپس بذكر نعمتهاى الهى پرداخته ، مىفرمايد : وَ ما كُنْتَ تَرْجُوا أَنْ يُلْقى إِلَيْكَ الْكِتابُ : اى محمد ، تو در گذشته اميدوار نبودى كه خداوند بر تو وحى كند و ترا به وسيلهء وحى شرافت و عظمت بخشد . إِلَّا رَحْمَةً مِنْ رَبِّكَ : لكن خداوند ترا مورد رحمت و عنايت خود قرار داد و لباس پر افتخار رسالت را بر اندام تو پوشانيد و خير ترا خواست . به همين ترتيب باز هم لطف و مرحمت خود را از تو دريغ نميدارد و ترا به مكه باز ميگرداند . قدر اين نعمتها را بدان . برخى گويند : يعنى تو اميد نداشتى كه كتابهاى گذشتگان را فرا بگيرى و داستانهاى آنها را بدون اينكه با آنها باشى بدانى و بر اهل مكه بخوانى . چنان كه مىفرمايد : « وَ ما كُنْتَ ثاوِياً فِي أَهْلِ مَدْيَنَ تَتْلُوا عَلَيْهِمْ آياتِنا » يعنى داستان مردم مدين را براى اهل مكه بيان مىكنى ، با اينكه تو در مدين نبودهاى . و نيز ميفرمايد : « وَ ما كُنْتَ بِجانِبِ الْغَرْبِيِّ . . . » تو در كنارهء غربى كوه طور نبودى . مع الوصف داستان موسى را براى اهل مكه مىگويى . اينها همه ناشى از مراحم الهى است در بارهء تو . فَلا تَكُونَنَّ ظَهِيراً لِلْكافِرِينَ : به شكرانهء اين نعمتها پشتيبان كافران مباش . از اين آيه استفاده مىشود كه بايد با اهل باطل به دشمنى برخاست . اگر چه در اين آيه و آيهء بعد ، مخاطب شخص پيامبر است ، اما اين خطاب خصوصيتى ندارد و شامل ديگران هم مىشود . از ابن عباس روايت شده است كه تمام قرآن از باب « اياك اعنى و اسمعى يا جاره » ( خطابم به تست ولى ديگرى بايد بشنود ) مىباشد . وَ لا يَصُدُّنَّكَ عَنْ آياتِ اللَّهِ بَعْدَ إِذْ أُنْزِلَتْ إِلَيْكَ : مبادا اين كافران ترا از پيروى قرآن و احكام و دستورات آن كه براى تعظيم شأن و مقام تو نازل شده است باز دارند . وَ ادْعُ إِلى رَبِّكَ : مردم را به اطاعت و توحيد خدايت فراخوان . خدايى كه
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ١٨ — صفحة 245
مساهمون: الشيخ الطبرسي
ص٢٤٥