وَ مَنْ جاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلا يُجْزَى الَّذِينَ عَمِلُوا السَّيِّئاتِ إِلَّا ما كانُوا يَعْمَلُونَ
:
كسانى كه مرتكب بدى شوند ، تنها به اندازهء گناهشان كيفر مىبينند . حال آنكه در مورد نيكى ، خداوند از روى تفضل خويش پاداش بيشتر و بزرگتر ميدهد . بنا بر اين ، آيهء مورد بحث ، نظير اين آيه است :
« وَ مَنْ جاءَ بِالسَّيِّئَةِ فَلا يُجْزى إِلَّا مِثْلَها »
( كسانى كه مرتكب بدى شوند جز به اندازهء بدى خود كيفر نمىبيند : انعام 160 ) .
إِنَّ الَّذِي فَرَضَ عَلَيْكَ الْقُرْآنَ لَرادُّكَ إِلى مَعادٍ
: آنكه بر تو واجب كرده است كه مطابق دستورات قرآن عمل كنى ترا به مكه بر ميگرداند . اين معنى از ابن - عباس و مجاهد و جبائى است . بنا بر اين در آيه ، دلالت است بر صحت نبوت . زيرا بدون ، هيچ شرط و استثنايى خبر داده است كه پيامبر خدا به مكه باز مىگردد و همين طور هم شد .
قتيبى گويد : معاد انسان وطن اوست . زيرا انسان بهر كجا رود سرانجام به وطن خود مىآيد .
برخى گويند : منظور اين است كه خداوند ترا به مردن مىرساند و برخى گويند : يعنى ترا به قيامت مىرساند . برخى گويند : يعنى ترا به بهشت مىرساند .
منظور اين است كه خدا ترا ميميراند و مبعوث مىكند و داخل بهشت مىكند .
اما ظاهر اين است كه مقصود ، عود و بازگشت به مكه است . زيرا عود بمعنى بازگشت است نه به معنى رفتن . بديهى است كه بازگشتن در بارهء جايى گفته مىشود كه انسان از آنجا آمده باشد . و چون پيامبر خدا از مكه آمده است بازگشت او به مكه درست است . در عين حال در مورد بهشت هم عود و بازگشت صحيح است ( چنان كه بروز قيامت هم معاد گفته مىشود ) زيرا قرآن در مورد كفار مىگويد :
« ثُمَّ إِنَّ مَرْجِعَهُمْ لَإِلَى الْجَحِيمِ »
( آن گاه بازگشت آنها بسوى جهنم است : صافات 68 ) اكنون به بيان مطلب ديگرى پرداخته ، مىفرمايد :
قُلْ رَبِّي أَعْلَمُ مَنْ جاءَ بِالْهُدى وَ مَنْ هُوَ فِي ضَلالٍ مُبِينٍ
: اى رسول ، به آنها بگو : خداى من داناتر است كه چه كسى سزاوار پاداش و چه كسى گمراه است .