براى شما روشنى مىآورد ؟ آيا نمىشنويد ؟ بگو : مىبينيد ؟ اگر روز را تا قيامت بر شما ادامه دهد ، چه كسى جز خدا براى شما شب مىآورد كه در آن بياراميد ؟ آيا نمىبينيد ؟ از رحمت خداست كه شب و روز را براى شما آفريده است تا در شب بياراميد و در روز از فضلش به جستجو پردازيد ، باشد كه شكر كنيد . روزى كه آنها را ندا كرده ، گويد : كجايند آنهايى كه مىپنداشتند شريك ما هستند ؟ از ميان هر امتى گواهى بيرون آورده ، گوئيم : برهان خود را بياوريد آن وقت ميدانيد كه حق براى خداست و دروغها و افتراها از دست آنها خارج است .
مقصود :
سپس بذكر دلائل توحيد پرداخته مىفرمايد :
قُلْ أَ رَأَيْتُمْ إِنْ جَعَلَ اللَّهُ عَلَيْكُمُ اللَّيْلَ سَرْمَداً إِلى يَوْمِ الْقِيامَةِ مَنْ إِلهٌ غَيْرُ اللَّهِ يَأْتِيكُمْ بِضِياءٍ
: اى محمد ، به اهل مكه كه به پرستش بتها اشتغال دارند ، بگو :
مىبينيد ؟ اگر خداوند شب را دائمى و هميشگى قرار دهد و هرگز روز نشود ، آيا خدايى هست كه روشنى مانند روشنى روز براى شما فراهم آورد ؟ بديهى است آنها قادر نيستند جوابى به اين سؤال بدهند جز اينكه بگويند : كسى قادر به چنين عملى نيست . در نتيجه حجت بر آنها تمام مىشود و بايد اعتراف كنند كه جز خداوند يگانه كسى سزاوار پرستش نيست .
أَ فَلا تَسْمَعُونَ
: آيا موعظه را قبول نميكنيد ؟ و بقولى : آيا دلائل خداوند را نميشنويد و در بارهء آن فكر نميكنيد ؟
قُلْ أَ رَأَيْتُمْ إِنْ جَعَلَ اللَّهُ عَلَيْكُمُ النَّهارَ سَرْمَداً إِلى يَوْمِ الْقِيامَةِ مَنْ إِلهٌ غَيْرُ اللَّهِ يَأْتِيكُمْ بِلَيْلٍ تَسْكُنُونَ فِيهِ
: اى محمد ، به آنها بگو : آيا مىبينيد ؟ اگر خداوند روز را هميشگى سازد و تا روز قيامت شب فرا نرسد ، آيا خدايى هست كه براى شما شب كند تا شب به استراحت بپردازيد و خستگى را بر طرف كنيد ؟
أَ فَلا تُبْصِرُونَ
: آيا از راه بصيرت علم پيدا نميكنيد ؟ برخى گويند : يعنى آيا شب و روز را مشاهده نميكنيد و در بارهء آنها نمىانديشيد تا بدانيد كه اين دو