برميخيزيم ؟ يعنى چنين چيزى بعيد است و بايد انكار شود . لَقَدْ وُعِدْنا هذا نَحْنُ وَ آباؤُنا مِنْ قَبْلُ : اين وعدهاى است كه از پيش به ما و پدرانمان داده شده و چيزى قابل قبول نبوده است . إِنْ هذا إِلَّا أَساطِيرُ الْأَوَّلِينَ : اين مطلب چيزى جز گفتهها و اكاذيب گذشتگان نيست . قُلْ سِيرُوا فِي الْأَرْضِ فَانْظُرُوا كَيْفَ كانَ عاقِبَةُ الْمُجْرِمِينَ : اى محمد ، به آنها بگو : در زمين بگرديد و عاقبت كسانى كه كافر شدند و معصيت خدا كردند ، ببينيد كه چگونه خدا آنها را هلاك كرد و ديار آنها را ويران گردانيد . وَ لا تَحْزَنْ عَلَيْهِمْ وَ لا تَكُنْ فِي ضَيْقٍ مِمَّا يَمْكُرُونَ : بر تكذيب و بىايمانى آنها غمگين مباش و از نيرنگهاى آنها نترس كه خداوند حافظ و ياور تست . وَ يَقُولُونَ مَتى هذَا الْوَعْدُ إِنْ كُنْتُمْ صادِقِينَ : مىگويند : اين وعدهاى كه بما ميدهى ، اگر راست است ، كى خواهد بود ؟ قُلْ عَسى أَنْ يَكُونَ رَدِفَ لَكُمْ بَعْضُ الَّذِي تَسْتَعْجِلُونَ : بگو : عذابى كه نسبت به آن عجله داريد ، براى شما نزديك است . ( هر گاه كلمهء « عسى » را خدا استعمال كند ، دلالت بر وجوب دارد ) يعنى گرفتار عذاب جنگ بدر خواهيد شد . پس از مرگ هم عذابهايى در انتظار شماست . وَ إِنَّ رَبَّكَ لَذُو فَضْلٍ عَلَى النَّاسِ : خداى تو به نعمتهاى دينى و دنيوى بر مردم تفضل مىكند . برخى گفتهاند : يعنى آنها را مهلت ميدهد كه توبه كنند . فضل خدا زيادى نعمت اوست كه ايجاب شكر مىكند و عدل ، حق بنده است . البته فضل خداوند نسبت به بندگان مطابق حكمت و مصلحت است . وَ لَكِنَّ أَكْثَرَهُمْ لا يَشْكُرُونَ : ولى بيشتر ايشان شكر نعمتهاى خدا را بجا نمىآورند . وَ إِنَّ رَبَّكَ لَيَعْلَمُ ما تُكِنُّ صُدُورُهُمْ وَ ما يُعْلِنُونَ : خداوند به آنچه در
ترجمه تفسير مجمع البيان (فارسى)ج ١٨ — صفحة 137
مساهمون: الشيخ الطبرسي
ص١٣٧